Moet ik mij laten testen op prostaatkanker? Het is een vraag die vele mannen vanaf de leeftijd van 50 jaar zich stellen, ook al hebben ze geen specifieke klachten. Zowel bij mannen als bij zorgverleners leven daarover verschillende meningen. Er is echter geen eenvoudig antwoord op deze vraag. Met de informatie hieronder hebt u alles om voor uzelf de voor- en nadelen te kunnen afwegen. Maak een geïnformeerde keuze.

Is er een officieel bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker?

Nee, de overheid organiseert geen systematische prostaatkankerscreening op bevolkingsniveau.

Waarom is er geen bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker?

De overheid organiseert geen systematische prostaatkankerscreening op bevolkingsniveau omdat dat volgens de huidige stand van het wetenschappelijk onderzoek niet aanbevolen is. De voordelen van een systematische opsporing met een PSA-test wegen immers niet op tegen de nadelen. De overheid organiseert wel bevolkingsonderzoeken voor de vroegtijdige opsporing van borstkanker, baarmoederhalskanker en dikkedarmkanker.

Wat is een PSA-test?

Een PSA-test is een eenvoudig bloedonderzoek waarbij het prostaatspecifiek antigen (PSA) bepaald wordt. PSA is een stof die door de prostaat geproduceerd wordt en in het bloed opgespoord kan worden. Een verhoging van de PSA kan wijzen op prostaatkanker, maar dat is zeker niet altijd het geval.

Wat betekent het resultaat van de PSA-test?

De PSA-test kan twee mogelijke resultaten hebben:

  1. de PSA-waarde is normaal: dat wil zeggen dat de hoeveelheid PSA in het bloed zo laag is dat het heel onwaarschijnlijk is dat de man prostaatkanker heeft. Hoewel de kans heel klein is, blijft het mogelijk dat hij toch prostaatkanker heeft.
  2. de PSA-waarde is verhoogd: een te hoog PSA-gehalte in het bloed kán een aanwijzing zijn voor prostaatkanker. Maar dat is niet altijd zo. Een stijging van de PSA-waarde kan ook wijzen op andere, onschuldiger prostaatkwalen zoals een goedaardige prostaatvergroting of een ontsteking. De arts kan in dit geval aanbevelen om de PSA-test te herhalen. Wanneer de PSA waarde verhoogd blijft, kan de arts doorverwijzen naar een specialist voor vervolgonderzoek.

Wordt de PSA-test terugbetaald?

De PSA-test wordt niet terugbetaald voor mannen die geen kanker in de familie (bloedverwanten) hebben. Mannen met prostaatkanker in de familie krijgen de test één keer per jaar terugbetaald, en dat vanaf hun 40ste. Aan mannen die de diagnose prostaatkanker kregen, en voor wie de PSA-test gebruikt wordt om de evolutie van hun ziekte te evalueren, betaalt het RIZIV twee keer per jaar de test terug.

Laat u als man wel of niet geregeld een PSA-test uitvoeren?

Ilustratie: prostaatkanker opsporen: wel of niet? Klik op de illustratie om ze te vergroten

Door middel van een PSA-test kan prostaatkanker vroegtijdig worden opgespoord. Maar omdat prostaatkanker traag evolueert, wordt bij heel wat mannen prostaatkanker vastgesteld zonder dat de ziekte hen ooit enige klacht zou bezorgen, laat staan fataal zou worden. 

We kunnen op dit moment niet goed voorspellen of iemand baat zal hebben bij een vroegtijdige opsporing van prostaatkanker of niet. Naar schatting vier op de tien gedetecteerde prostaatkankers zouden nooit problemen opgeleverd hebben indien ze niet werden ontdekt. Die overdiagnose leidt tot onnodige behandelingen, zogenoemde overbehandeling, met mogelijke nevenwerkingen als impotentie, incontinentie en darmklachten tot gevolg.  

De cijfers hieronder en in de grafiek hiernaast kunnen u helpen om te beslissen of u wel of niet geregeld een PSA-test laat uitvoeren. Ze tonen de gevolgen van prostaatkanker over een periode van vijftien jaar voor 1000 mannen (55 - 69 jaar) die wel en voor 1000 mannen die niet werden gescreend. De cijfers zijn gebaseerd op het Europese ERSPC-onderzoek.

Op 1000 mannen die zich geregeld laten screenen:

  • krijgen 88 prostaatkanker en worden ervoor behandeld
  • sterven 6 mannen aan prostaatkanker

Op 1000 mannen die zich niet laten screenen

  • krijgen 63 prostaatkanker en worden ervoor behandeld
  • sterven 8 mannen aan prostaatkanker

Dat betekent

  • dat er 2 mannen op 1000 minder sterven door screening:
    Hoe vroeger de prostaatkanker ontdekt wordt, hoe minder zwaar de behandeling en hoe groter de overlevingskans.
  • dat er 25 mannen door screening behandeld of opgevolgd worden voor een prostaatkanker die nooit last zou hebben veroorzaakt.
    Zij worden onnodig behandeld. Dit heet overdiagnose en overbehandeling en is een nadeel van vroegopsporing.

Er wordt gezocht naar manieren om de overdiagnose en overbehandeling van prostaatkanker te verminderen, zodat prostaatkankerscreening efficiënter wordt. Zo wordt bijvoorbeeld meer en meer gebruik gemaakt van een MRI als onderzoek na een afwijkende PSA-test, in plaats van een biopsie. Hierdoor kan er een beter onderscheid gemaakt worden tussen prostaatkankers die snel evolueren en dus behandeling nodig hebben en prostaatkankers waar geen behandeling voor nodig is. Zo wordt bij heel wat mannen met laag risico een behandeling uitgesteld en worden die actief opgevolgd, wat het risico op overbehandeling moet verminderen. Die nieuwe evoluties zullen in de toekomst uitwijzen of de voordelen van prostaatkankerscreening op bevolkingsniveau opwegen tegenover de nadelen, en dan kan nagedacht worden om al dan niet een bevolkingsonderzoek op te zetten.  

Bijwerkingen

Illustratie: prostaatkanker opsporen: nevenwerkingen behandeling Klik op de illustratie om ze te vergroten

Door de behandeling voor prostaatkanker (chirurgie, radiotherapie of actieve opvolging; hormoontherapie werd niet opgenomen in deze cijfers) kunt u bijwerkingen krijgen. Ook de cijfers over de bijwerkingen hieronder en in de grafiek hiernaast kunnen u helpen om te beslissen of u wel of niet geregeld een PSA-test laat uitvoeren.

9 op de 10 behandelde mannen hebben in de opeenvolgende jaren na de behandeling last van bijwerkingen

  • Impotentie (erectiestoornissen): 5 van die 9 mannen hebben vooral last van impotentie na behandeling
  • Incontinentie (ongewild urineverlies): 2 op de 9 hebben vooral last van incontinentie na behandeling
  • Darmklachten: 1 op de 9 heeft vooral darmklachten
  • Ongemak en ongerustheid: 1 op de 9 ervaart vooral ongemak en ongerustheid

Het kan ook voorkomen dat behandelde mannen last hebben van meerdere bijwerkingen tegelijk.

Wat de beste keuze is voor u hangt af van hoe belangrijk u die voor- en nadelen van prostaatkankerscreening vindt. Daarom raadt Kom op tegen Kanker aan om deze informatie goed te lezen en de voor- en nadelen goed af te wegen. Wij raden verder ook aan om dit met uw arts te bespreken.

Voor wie is deze beslishulp?

De beslishulp is bedoeld voor mannen zonder symptomen die een doordachte beslissing willen nemen als ze zich de vraag stellen: ‘Moet ik geregeld mijn PSA-waarde laten testen?’