Moet ik mij laten testen op prostaatkanker? Het is een vraag die vele mannen vanaf de leeftijd van 50 jaar zich stellen, ook al hebben ze geen specifieke klachten. Zowel bij mannen als bij zorgverleners leven daarover verschillende meningen. Er is echter geen eenvoudig antwoord op deze vraag. Met de informatie hieronder hebt u alles om voor uzelf de voor- en nadelen te kunnen afwegen. Maak een geïnformeerde keuze.

Is er een officieel bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker?

Nee, de overheid organiseert geen bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker. Een bevolkingsonderzoek is het systematisch vroegtijdig opsporen van een ziekte.

Waarom is er geen bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker?

De overheid organiseert geen prostaatkankerscreening omdat dat volgens de huidige stand van het wetenschappelijk onderzoek niet aanbevolen is. De voordelen van een systematische opsporing met een PSA-test wegen immers niet op tegen de nadelen. De overheid organiseert wel screenings voor de vroegtijdige opsporing van borstkanker, baarmoederhalskanker en dikkedarmkanker.

Wat is een PSA-test?

Een PSA-test is een eenvoudig bloedonderzoek waarbij het prostaatspecifiek antigen (PSA) bepaald wordt.

Wat betekent het resultaat van de PSA-test?

De PSA-test kan twee mogelijke resultaten hebben:

  1. de PSA-waarde is normaal: dat wil zeggen dat de hoeveelheid PSA in het bloed zo laag is dat het heel onwaarschijnlijk is dat de man prostaatkanker heeft. Hoewel de kans klein is, blijft het mogelijk dat hij toch prostaatkanker heeft.
  2. de PSA-waarde is verhoogd: een te hoog PSA-gehalte in het bloed kán een aanwijzing zijn voor prostaatkanker. Maar dat is niet altijd zo. Een stijging van de PSA-waarde kan ook wijzen op andere, onschuldiger prostaatkwalen zoals een goedaardige prostaatvergroting of een ontsteking. De arts kan in dit geval aanbevelen om de PSA-test te herhalen. Wanneer de PSA waarde verhoogd blijft, kan de arts doorverwijzen naar een specialist voor vervolgonderzoek.

Wordt de PSA-test terugbetaald?

De PSA-test wordt niet terugbetaald voor mannen die geen kanker in de familie (bloedverwanten) hebben. Mannen met prostaatkanker in de familie krijgen de test één keer per jaar terugbetaald, en dat vanaf hun 40ste. Aan mannen die de diagnose prostaatkanker kregen, en voor wie de PSA-test gebruikt wordt om de evolutie van hun ziekte te evalueren, betaalt het RIZIV twee keer per jaar de test terug.

Laat u als man wel of niet geregeld een PSA-test uitvoeren?

Ilustratie: prostaatkanker opsporen: wel of niet? Klik op de illustratie om ze te vergroten

We kunnen op dit moment niet goed voorspellen of iemand baat zal hebben bij een vroegtijdige opsporing van prostaatkanker of niet. De cijfers hieronder en in de grafiek hiernaast kunnen u helpen om te beslissen of u wel of niet geregeld een PSA-test laat uitvoeren. Ze tonen de gevolgen van prostaatkanker over een periode van vijftien jaar voor 1000 mannen (55 - 69 jaar) die wel en voor 1000 mannen die niet werden gescreend. De cijfers zijn gebaseerd op het Europese ERSPC-onderzoek.

Op 1000 mannen die zich geregeld laten screenen:

  • krijgen 88 prostaatkanker en worden ervoor behandeld
  • sterven 6 mannen aan prostaatkanker

Op 1000 mannen die zich niet laten screenen

  • krijgen 63 op 1000 prostaatkanker en worden ervoor behandeld
  • sterven 8 mannen aan prostaatkanker

Dat betekent

  • dat er 2 mannen op 1000 minder sterven door screening:
    Hoe vroeger de prostaatkanker ontdekt wordt, hoe minder zwaar de behandeling en hoe groter de overlevingskans.
  • dat er 25 mannen door screening behandeld of opgevolgd worden voor een prostaatkanker die nooit last zou hebben veroorzaakt.
    Zij worden onnodig behandeld. Dit heet overdiagnose en overbehandeling en is een nadeel van vroegopsporing.

Bijwerkingen

Illustratie: prostaatkanker opsporen: nevenwerkingen behandeling Klik op de illustratie om ze te vergroten

Door de behandeling voor prostaatkanker (chirurgie, radiotherapie of actieve opvolging. Hormoontherapie werd niet opgenomen in deze cijfers) kunt u bijwerkingen krijgen. Ook de cijfers over de bijwerkingen hieronder en in de grafiek hiernaast kunnen u helpen om te beslissen of u wel of niet geregeld een PSA-test laat uitvoeren.

9 op de 10 behandelde mannen hebben in de opeenvolgende jaren na de behandeling last van bijwerkingen

  • Impotentie (erectiestoornissen): 5 van die 9 mannen hebben vooral last van impotentie na behandeling
  • Incontinentie (ongewild urineverlies): 2 op de 9 hebben vooral last van incontinentie na behandeling
  • Darmklachten: 1 op de 9 heeft vooral darmklachten
  • Ongemak en ongerustheid: 1 op de 9 ervaart vooral ongemak en ongerustheid

Het kan ook voorkomen dat behandelde mannen last hebben van meerdere bijwerkingen tegelijk.

Zoals hierboven uitgelegd heeft wie zich laat screenen meer kans op de diagnose prostaatkanker. Dat betekent ook meer kans op een behandeling én op bijwerkingen. Bovendien is de periode van de bijwerkingen langer, door de vroegtijdige diagnose: bij de gescreende groep wordt gemiddeld vier tot acht jaar eerder prostaatkanker vastgesteld dan in de groep die zich niet geregeld laat screenen (en bij wie pas na symptomen prostaatkanker wordt vastgesteld).

Wat de beste keuze is voor u hangt af van hoe belangrijk u die voor- en nadelen vindt. Daarom raadt Kom op tegen Kanker aan om deze informatie goed te lezen en de voor- en nadelen goed af te wegen. Wij raden verder ook aan om dit met uw arts te bespreken.

Voor wie is deze beslishulp?

De beslishulp is bedoeld voor mannen zonder symptomen die een doordachte beslissing willen nemen als ze zich de vraag stellen: ‘Moet ik geregeld mijn PSA-waarde laten testen?’

Moet u zich laten testen of net niet?

Wat de beste keuze is voor u, hangt af van hoe belangrijk u die voor- en nadelen vindt. Daarom raden wij u aan om de informatie op deze pagina goed te lezen en de voor- en nadelen goed af te wegen. Wij raden verder ook aan om dit met uw (huis-)arts te bespreken. Er bestaat een brochure voor artsen over de voor- en nadelen van vroegtijdige opsporing van prostaatkanker (pdf) van het Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE).