Onderzoeken en diagnose van prostaatkanker

Een rectaal onderzoek of rectaal toucher is het aftasten van de prostaat via de anus. Zo kan de arts voelen of de prostaat verhard is of vergroot, wat kan wijzen op kanker.

Ook een PSA-test kan soms een aanwijzing geven voor een kwaadaardig prostaatgezwel. Let wel: Een stijging van de PSA-waarde kan ook wijzen op andere, onschuldigere prostaatkwalen zoals een goedaardige prostaatvergroting of een ontsteking. Daarom is verder onderzoek nodig bij een verhoogde PSA-waarde. 

Als er mogelijk sprake is van kanker, volgt er eerst een MR-scan van het kleine bekken. Afhankelijk van de uitslag van die scan kan er beslist worden om weefsel te onderzoeken met een prostaatbiopsie. Die biopsie gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving en meestal door de huid tussen de anus en de balzak te prikken in de richting van de prostaat (transperineaal). De biopten kunnen ook genomen worden via het rectum (transrectaal). 

Om de biopsie te kunnen uitvoeren, wordt de prostaat in beeld gebracht met een transrectale echografie. Die beelden kunnen eventueel gekoppeld worden aan de beelden van de MRI (fusietechniek).

Na de diagnose prostaatkanker willen de artsen weten in welk stadium de ziekte zit. Dat helpt mee om de behandeling te bepalen. De onderzoeken die daarvoor kunnen gebeuren, zijn een CT-scan van je buik en longen, een PET-CT-scan en een botscan.

Met bovenstaande onderzoeken bekijkt je artsenteam in welk stadium de kanker zit. Voor prostaatkanker onderscheiden we vier stadia. Ze worden aangeduid met Romeinse cijfers van I (beginstadium) tot en met IV (uitgezaaide prostaatkanker). 

• Stadium I: een tumor in de prostaat die niet opgemerkt wordt bij een rectaal of beeldvormingsonderzoek.
• Stadium II: een tumor in de prostaat die voelbaar is bij een rectaal onderzoek (voelt als een harde knobbel) of zichtbaar is op beeldvormingsonderzoek en beperkt is tot de prostaat.
• Stadium III: een kanker die zich uitbreidt tot buiten het prostaatkapsel en/of doorgroeit tot in de zaadblaasjes maar niet naar andere omliggende organen.
• Stadium IV: een kanker die zich uitzaaide naar de organen in de omgeving van de prostaat (blaas, endeldarm ...).

Elke prostaatkanker krijgt ook een Gleason-score. Die zegt hoe agressief de tumor groeit. De Gleason-scores worden ingedeeld in vijf ISUP-graden. Een hogere ISUP-graad (3-5) wijst op een agressievere vorm van prostaatkanker dan de lagere ISUP-graden (1-2).

Het stadium, de ISUP-graad en de PSA-waarde bij de diagnose bepalen de risicograad van je tumor: laag, gemiddeld of hoog risico.