Eierstokkanker

Ik wil de regisseur van mijn lijf en leven blijven
Eierstokkanker ontstaat doordat cellen in een eierstok zich ongecontroleerd vermenigvuldigen en een kwaadaardig gezwel vormen. Welke onderzoeken moet u ondergaan? Welke behandelingen zijn mogelijk? Hoe komt u in contact met lotgenoten? Waar vindt u steun?

Wat is eierstokkanker?

752 diagnoses eierstokkanker
op 68.216 kankerdiagnoses in 2016
(België)

De twee eierstokken behoren net als de vagina (schede), de baarmoeder en de eileiders tot de inwendige geslachtsorganen van de vrouw.

De inwendige geslachtsorganen bevinden zich in het onderste deel van de buikholte (het kleine bekken). Met behulp van steunweefsel worden zij op hun plaats gehouden. De kleine en grote schaamlippen, de clitoris (kittelaar) en de ingang van de vagina behoren tot de uitwendige geslachtsorganen.

De eierstokken (ovaria) zijn kleine ovale organen. Ze zijn vier tot vijf centimeter lang en twee tot drie centimeter breed bij vrouwen in de geslachtsrijpe periode. Na de menopauze worden ze kleiner.

De vrouwelijke geslachtsorganen

De eierstokken zijn opgebouwd uit drie soorten weefsels. Afhankelijk van het type weefsel waar de tumor ontstaat, onderscheiden we de drie belangrijkste soorten eierstokkanker (ovariumcarcinoom).

  • De tumor ontstaat uit de cellen die de eierstokken bekleden: de epitheelcellen. We spreken in dit geval van een epitheliale eierstoktumor of adenocarcinoom.
  • De tumor ontstaat uit de cellen die hormonen produceren: de stromacellen. We noemen dit een gonodale stromaceltumor.
  • De tumor ontstaat uit onrijpe eicellen die in de loop van de tijd uitrijpen of verloren gaan: de kiemcellen. We noemen dit een kiemceltumor.

De Stichting Kankerregister registreerde in 2016 in België 752 nieuwe gevallen van eierstokkanker. Van alle vrouwen bij wie kanker wordt vastgesteld, wordt jaarlijks ongeveer 2,4% getroffen door eierstokkanker. Eierstokkanker ontstaat meestal bij vrouwen boven de 50 jaar, maar kan op alle leeftijden voorkomen.

De meest voorkomende vorm van eierstokkanker is epitheliale eierstoktumor (meer dan 85% van de kwaadaardige eierstoktumoren).

Borderline-eierstokkanker

Van alle epitheliale eierstoktumoren is ongeveer 25 % een grensgeval tussen een goedaardige en een kwaadaardige tumor. Dat heet een borderlinetumor. Vrouwen met een borderline-eierstoktumor krijgen een andere behandeling dan vrouwen met een kwaadaardige epitheliale eierstoktumor. Meestal is een operatie bij een borderlinetumor voldoende. De informatie op deze pagina’s gaat verder niet over de borderlinetumor.

Eileiderkanker

Eileiderkanker is een zeldzame vorm van kanker: in België wordt deze kankersoort jaarlijks bij ongeveer 66 vrouwen vastgesteld. Ze gedraagt zich als eierstokkanker.

Cysten op de eierstokken

Een cyste is een met vloeistof gevuld blaasje dat ook op de eierstokken kan voorkomen. De meeste cysten zijn goedaardig en verdwijnen vanzelf. Over deze goedaardige cysten gaat het hier niet.

Voorkomen

U kunt niet vermijden dat u mogelijk kanker krijgt, maar u kunt wel een en ander doen om het risico op de ziekte te verkleinen: niet roken, verstandig omgaan met de zon, uw consumptie van alcohol matigen en gezond eten en bewegen. Lees hier alles over kanker voorkomen. Ook andere mogelijke kankerverwekkende stoffen komen aan bod: asbest, fijn stof, hormoonverstorende stoffen ...

Erfelijkheid en familiale aanleg

Kanker is een veelvoorkomende ziekte. De kans dat kanker bij meerdere personen in één familie voorkomt, is dus vrij groot. Kanker kan erfelijk zijn, maar in de meerderheid van de gevallen is dat niet zo. Slechts bij 5 tot 10 % van alle mensen met kanker speelt erfelijke aanleg een doorslaggevende rol. Bij ongeveer 10 % van vrouwen met eierstokkanker gaat het om een erfelijke vorm. Erfelijke kanker ontstaat door een mutatie of fout in iemands genen (DNA of erfelijk materiaal).

Sommige vrouwen lopen een verhoogd risico op eierstokkanker doordat ze een mutatie of een fout op een bepaald gen hebben geërfd. Bij eierstokkanker kunnen mutaties in de volgende genen een rol spelen:

  • Vrouwen die drager zijn van een afwijking op het BRCA1-gen lopen een risico van 26 tot 54 % om in de loop van hun leven eierstokkanker te krijgen. Bijna alle vrouwen met een gemuteerd BRCA1-gen die eierstokkanker krijgen, zijn ouder dan 35 jaar.
  • Voor vrouwen met de BRCA2-genmutatie ligt het risico om eierstokkanker te ontwikkelen tussen de 10 en 23 %. Bij hen komt eierstokkanker bijna uitsluitend voor vanaf de leeftijd van 45 jaar.
  • Voor vrouwen met een beschadigd BRIP1- of RAD51-gen is er ook een verhoogd risico op eierstokkanker: het wordt geschat tussen 5 tot 18 %. Bij hen komt eierstokkanker ook bijna uitsluitend voor vanaf de leeftijd van 45 jaar.

Om het verschil aan te tonen: vrouwen zonder BRCA-, BRIP1- of RAD51-genmutatie hebben een risico van ongeveer 1,5 % op eierstokkanker.

Ook vrouwen met het syndroom van Lynch hebben een verhoogd risico op eierstokkanker. Bij het syndroom van Lynch (ook wel hereditair niet-polyposis colorectaal carcinoom of HNPCC genoemd) is er een afwijking in het MLH1-, MSH2-, MSH6- of PMS2-gen. Bijna alle vrouwen die drager zijn van een fout in een van deze genen en eierstokkanker krijgen, zijn ouder dan 40 jaar.

Lees hier meer over kanker en erfelijkheid.

Onderzoeken

Eierstokkanker verloopt vaak lang onopgemerkt omdat de ziekte in een vroeg stadium geen of weinig symptomen veroorzaakt. De volgende symptomen kunnen wijzen op eierstokkanker: pijn in de onderbuik of de rug, een opgezette (gezwollen of dikker wordende) buik, misselijkheid, verstopping, diarree of kortademigheid. Deze symptomen zijn niet specifiek voor kanker: er zijn ook andere ziekten met gelijkende symptomen. Indien dergelijke klachten langer dan een paar weken aanslepen, is het raadzaam een arts te raadplegen.

De huisarts zal u bij een of meer van bovenstaande klachten onderzoeken en indien nodig verwijzen naar een specialist. Wanneer er een vermoeden van eierstokkanker bestaat, voert de arts eerst een gericht lichamelijk onderzoek en een vaginale echografie uit. Een vaginale echografie is een onderzoek waarbij een apparaat dat geluidsgolven uitzendt in de vagina wordt ingebracht.

Soms wordt bij een vermoeden van eierstokkanker eerst een laparoscopie (kijkoperatie) uitgevoerd. Tijdens dat onderzoek bekijkt de arts de buikholte met een speciale kijkbuis, een laparoscoop. Tijdens een laparoscopie kan meteen ook een biopsie genomen worden (verwijdering van een stukje weefsel om te laten onderzoeken in het lab of het kankercellen bevat).

Als de diagnose eierstokkanker gesteld is, willen de artsen weten in welk stadium de ziekte zich bevindt, of de kanker is uitgezaaid en zo ja, naar welke lichaamsdelen. Dat helpt de artsen mee de behandeling te bepalen. Daarom worden er scans en bloed genomen. Bij een CT-scan of computertomografie worden er met röntgenstralen gedetailleerde doorsneden van het lichaam genomen. Met een MR-scan of MRI (magnetic resonance imaging) wordt een magnetisch veld opgewekt waarmee beelden van het inwendige van het lichaam gemaakt worden. Bij een PET-scan (positron emission tomography) wordt een kleine hoeveelheid radioactieve vloeistof ingespoten om eventuele tumoren overal in het lichaam zichtbaar te maken op foto. Meestal wordt voor de operatie de voorkeur gegeven aan een MR-scan-van het hele lichaam.

Stadia

Aan de hand van de hierboven beschreven onderzoeken kan de arts het stadium van de ziekte vaststellen. Dat is de mate waarin de ziekte zich in het lichaam heeft uitgebreid. Voor eierstokkanker onderscheiden we vier stadia. Ze worden aangeduid met Romeinse cijfers van I (beginstadium) tot en met IV (vergevorderd stadium). Bij stadia I en II zijn er geen uitzaaiingen. In stadium III zijn er uitzaaiingen naar de buikholte, in stadium IV zijn er uitzaaiingen via de bloedbaan naar andere organen, wat in eierstokkanker slechts bij een kleine minderheid voorkomt.

Behandelingen

De behandeling van eierstokkanker wordt besproken en gepland in een overleg waarbij specialisten van verschillende disciplines en idealiter ook de huisarts betrokken zijn. Dit team van artsen houdt voor de keuze van de behandeling vooral rekening met de uitgebreidheid van de ziekte en de algemene conditie van de patiënte. De behandelend arts bespreekt het behandelingsvoorstel vervolgens met de patiënte. In overleg met de patiënte legt de behandelend arts de uiteindelijke behandeling vast.

De meest toegepaste behandelingen bij eierstokkanker zijn een operatie (chirurgie) en een behandeling met medicijnen (chemotherapie of doelgerichte therapie). De behandelend arts zal meestal een combinatie van beide behandelingen adviseren, afhankelijk van de aard, de locatie en de uitgebreidheid van de tumor, de algemene conditie en de leeftijd van de patiënte. Bestraling (radiotherapie) wordt bij eierstokkanker zelden toegepast.

Soms zijn er verschillende behandelingen of combinaties van behandelingen mogelijk. Aarzel niet uw arts vragen te stellen over de keuzemogelijkheden en over de bijwerkingen van de verschillende behandelingen. Bij twijfel kan ook een tweede mening van een andere specialist verhelderend en nuttig zijn.

Forum

Re: BMHK stadium 1

Dag powergirl,

Hopelijk is alles vandaag zo goed mogelijk verlopen en kan je vertrouwen stellen in de medische wereld.
Het is even schrikken, ik weet het wel, maar als powergirl zal ook jij je weg wel vinden.
Goede moed!
Kat

BMHK stadium 1

Alles begon met begin augustus een routine controle (uitstrijkje) bij de huisarts. Paar dagen erna telefoon dat dit afwijkend was. Verder onderzoek was nodig. 14 dagen later kon ik pas terecht bij een gynaecoloog. Daar werd ik inwendig onderzocht, en werden er 3 biopten genomen. Week daarna telefoon van gynaecoloog, dat er 1 biopt een adenocarcinoom was, en 2 CIN3. Dan krijgt ge toch wel effe een klop op uwen kop. WTF, ik heb kanker. Ik die niet rookt, niet drinkt, wel met een maatje meer. (Ik heb GBP), nooit ziek,....
enfin dit was de start van nog meer onderzoeken: CT Scan, MRI.
Gynaecoloog mij doorgestuurd naar UZ Gent. Daar