Oorzaken van vermoeidheid bij en na kanker

Het precieze mechanisme van wat kankervermoeidheid veroorzaakt, is onbekend. We weten wel dat verschillende factoren samen een invloed hebben op vermoeidheid bij en na kanker. Zowel de ziekte zelf, de behandeling, de emoties die de ziekte en de behandeling oproepen als andere factoren zoals slaapproblemen kunnen het energiepeil aantasten.

De ziekte zelf

Illustratie Kom op tegen Kanker/Visueel Vertaler

Een kwaadaardige tumor gebruikt zuurstof en voedingsstoffen van het lichaam om zelf te kunnen groeien. De tumor ‘steelt’ dus als het ware uw energie. Onderzoeken suggereren dat het type kanker van invloed kan zijn op de ernst van de vermoeidheid, net als de plaats waar de tumor of de uitzaaiingen zich bevindt/bevinden. Ook de groeisnelheid van de tumor en de chemische stoffen (interleukines) die de tumor uitscheidt, verstoren het energieniveau.

Bijkomende problemen zoals pijn, koorts, infecties, een verminderde eetlust en vermagering dragen ook bij tot vermoeidheid. Kortademigheid kan ook optreden. Hierdoor vermindert uw zuurstofopname, terwijl u net meer zuurstof nodig hebt.

De behandeling

Ook de behandeling of combinatie van behandelingen beïnvloedt uw energieniveau en kan tot vermoeidheid leiden. Nadat de behandeling beëindigd is, kan die vermoeidheid nog geruime tijd blijven duren, of zelfs pas na lange tijd opduiken.

Chemotherapie

Ongeveer 80% van de mensen die chemo krijgen, hebben last van vermoeidheid, door de chemotherapie zelf of door de bijwerkingen die ze veroorzaakt. De vermoeidheid neemt geleidelijk toe bij iedere kuur en varieert volgens de duur en sterkte van de therapie, het behandelingsschema en de eventuele combinatie met andere behandelingen. Ook een behandeling met pillen kan leiden tot vermoeidheid.

Stamceltransplantatie

Een stamceltransplantatie is een behandeling waarbij iemand stamcellen krijgt toegediend om beenmerg te vervangen dat door kanker of de behandeling van kanker vernietigd is. Extreme vermoeidheid is een van de mogelijke nevenwerkingen.

Radiotherapie (bestraling)

Vermoeidheid tijdens en vooral na bestraling komt frequent voor. De graad van vermoeidheid is afhankelijk van de dosis en de duur van de radiotherapie, maar ook van de grootte van het bestraalde gebied. De vermoeidheid is het meest aanwezig op het einde van de bestralingsreeks of nadien.

Heelkunde (operatie)

Op de eerste tien bestralingen reageerde ik goed, maar daarna ging het van kwaad naar erger. Na elke bestraling voelde ik me misselijk en uitgeput. Het enige wat ik nog deed, was rusten, slapen en aftellen tot de dertig beurten voorbij zouden zijn.
Rik, neusbijholtekanker

Wie vóór de operatie in een slechte algemene toestand verkeert, zal na de operatie sneller last hebben van vermoeidheid. Bij de meeste patiënten is de vermoeidheid na één maand weer op het niveau van vlak voor de operatie. Bloedarmoede ten gevolge van bloedverlies tijdens de operatie kan bijdragen tot vermoeidheid. Andere belangrijke factoren zijn: aanwezigheid van pijn, gebruikte verdoving, lokale of volledige verdoving, de ernst van de ingreep en een moeilijk herstel na de operatie.

Hormoontherapie

Vermoeidheid kan ook het gevolg zijn van een behandeling met medicijnen die de hormoongevoeligheid van de kankercellen vermindert of de werking van bepaalde hormonen stillegt. Deze behandeling wordt antihormoontherapie, antihormonale therapie of hormoontherapie genoemd. Sommige patiënten hebben geen tot weinig last van bijwerkingen van hormoontherapie, maar anderen hebben er net heel veel last van.

Doelgerichte therapie

Doelgerichte therapie of gerichte therapie is een verzameling van medicijnen die doelgericht kankercellen aanpakken, waardoor de kanker wordt afgeremd of gestopt. Over het algemeen hebben doelgerichte medicijnen andere nevenwerkingen dan chemotherapie omdat ze zich specifieker richten op kwaadaardige cellen en normaal weefsel meer sparen. Vermoeidheid is een van de mogelijke bijwerkingen.

Immunotherapie

Immunotherapie of immuuntherapie is een groep van behandelingsmethoden die erop gericht zijn onze natuurlijke afweer of immuniteit te stimuleren om kankercellen aan te vallen en op te ruimen. Vermoeidheid is een van de mogelijke bijwerkingen.

Medicatie

Sommige patiënten krijgen tijdens hun kankerbehandeling ontstekingsremmers, pijnstillers of andere geneesmiddelen toegediend. Deze medicijnen kunnen vermoeidheid veroorzaken of verergeren.

De bijwerkingen van de behandeling

Vermoeidheid kan het directe gevolg zijn van de behandeling met bijvoorbeeld chemotherapie of radiotherapie. Het kan ook het indirecte gevolg zijn van andere bijwerkingen van de behandeling. De meest voorkomende zijn bloedarmoede en problemen met de spijsvertering.

Bloedarmoede (anemie)

Bij de behandeling van kanker met chemotherapie is anemie, een daling van het aantal rode bloedcellen, een veel voorkomende en storende nevenwerking. Bloedarmoede kan ook veroorzaakt worden door bloedverlies tijdens een operatie.

Anemie veroorzaakt vermoeidheid. Het leidt tot een verminderde zuurstofvoorziening van de weefsels. Milde anemie gaat gepaard met vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning en hartkloppingen. Ernstige anemie gaat vaak gepaard met een sterker gevoel van vermoeidheid, kortademigheid ook bij rust, duizeligheid, hoofdpijn, prikkelbaarheid, slechte concentratie, koudegevoel, gebrek aan eetlust, energieloos gevoel …

Spijsverteringsproblemen

Een ontstoken mond, misselijkheid en braken komen ook vaak voor, vooral bij chemotherapie, doelgerichte therapie of bestralingen ter hoogte van de keel of slokdarm. Daardoor vermindert uw eetlust, eet u minder, vermindert uw energie-opname en vermindert uw spierkracht. Wie vaak moet braken en/of diarree heeft, kan gewicht verliezen of uitgedroogd raken, wat de vermoeidheid nog doet toenemen.

Emoties en stress

Leven met kanker is een hele beproeving. De diagnose, de onderzoeken en de behandeling confronteren u met allerlei zorgen, spanningen en onzekerheden en roepen gevoelens van angst, boosheid, teleurstelling, verdriet … op. Al die gevoelens slorpen energie op en kunnen op hun beurt leiden tot stress, piekeren, sociaal isolement, depressie, verhoogde prikkelbaarheid, conflicten, relationele problemen ... Ook veranderingen in uw dagelijkse routine en de taakverdeling binnen het gezin dragen bij tot het ontstaan van vermoeidheid. Uw slaap-, eet- en werkgewoonten veranderen wellicht ten gevolge van de kankerbehandeling. In feite wordt uw hele leven ondersteboven gehaald en toch wordt er nog zo veel van u verwacht. U moet nog functioneren. U moet nog alles de baas kunnen. U eist meer van uw lichaam dan het misschien wil of in staat is te doen.

Slaapproblemen

Het is helemaal niet abnormaal dat uw slaap verstoord is nadat u gehoord hebt dat u kanker hebt of nadat de behandeling is gestart. De ziekte en de behandeling veroorzaken nu eenmaal heel wat fysieke ongemakken en mentale stress. Slapeloosheid of een slechte slaap (waar u niet van recupereert) kan vele oorzaken hebben: piekeren, de drukte van een ziekenhuis, pijn en ongemak of nevenwerkingen van medicijnen, zoals nachtelijke opvliegers bij hormoontherapie of pijnlijke tintelingen in handen en voeten (neuropathie) bij chemotherapie. Onvoldoende of een slechte slaap tasten uw energieniveau aan want uw lichaam en geest hebben slaap nodig om te herstellen.

Onvoldoende beweging

Door de ziekte of de behandeling gaat u soms minder gaan bewegen. Dat kan leiden tot een verlies aan spierweefsel (spieratrofie) en kan uw kracht verminderen. Minder bewegen is een van de belangrijkste oorzaken van vermoeidheid.