Baarmoederhalskanker voorkomen: HPV-vaccinatie

De Vlaamse overheid biedt het vaccin tegen humaan papillomavirus (HPV) gratis aan aan alle meisjes en (sinds 1 september 2019) jongens in het eerste jaar secundair onderwijs in Vlaanderen en aan kinderen van dezelfde leeftijd in het buitengewoon onderwijs. 

Vaccinatie heeft vooral zin voor wie nog niet seksueel actief is (en dus nog niet besmet kan zijn) en dus op jonge leeftijd. Vaccinatie beschermt ook niet tegen alle types HPV die baarmoederhalskanker kunnen veroorzaken. Daarom wordt nog steeds ook het oudste wapen tegen baarmoederhalskanker ingezet: het uitstrijkje. 

HPV wordt overgedragen via seksueel contact. Sinds een aantal jaren bestaan er twee vaccins tegen HPV. Ze beschermen tegen bepaalde types van HPV. Vaccinatie voordat er besmetting met het virus kan optreden, beschermt in grote mate tegen HPV en daardoor ook tegen baarmoederhalskanker.

HPV-vaccinatie is vooral geschikt voor wie nog niet seksueel actief is. Daarom is vaccinatie vooral aanbevolen op jonge leeftijd.

De Vlaamse overheid biedt het vaccin tegen HPV gratis aan aan alle meisjes en (sinds 1 september 2019) jongens in het eerste jaar secundair onderwijs in Vlaanderen en aan kinderen van dezelfde leeftijd in het buitengewoon onderwijs. Het gaat om een aanbod, niet om een verplichte vaccinatie.

Jongeren, zowel meisjes als jongens, tussen 12 en 30 jaar die niet in aanmerking komen voor gratis vaccinatie, krijgen het HPV-vaccin Gardasil9® gedeeltelijk terugbetaald via het ziekenfonds. 

Hoogrisicogroepen, zoals HIV-patiënten, patiënten na een stamceltransplantatie en patiënten voor een orgaantransplantatie, worden tot 45 jaar terugbetaald. 

Experts vinden dat de voordelen van HPV-vaccinatie groter zijn dan de nadelen.

Voordelen

• De vaccins beschermen tegen de twee meest voorkomende types HPV die baarmoederhalskanker veroorzaken: HPV 16 en HPV 18. Die twee types veroorzaken zeven op de tien gevallen van baarmoederhalskanker.
• Meisjes die zich laten vaccineren vóór ze seksueel actief zijn, zijn in grote mate beschermd tegen HPV 16 en HPV 18.
• Wie ingeënt is tegen HPV 16 en HPV 18, heeft een veel kleinere kans op baarmoederhalskanker.
• Het HPV-vaccin beschermt meisjes ook tegen andere HPV-kankers (zoals anuskanker, keelkanker, schaamlipkanker (vulvakanker) en vaginakanker).
• Jongens die gevaccineerd zijn tegen HPV 16 en HPV 18, kunnen die virussen niet meer overdragen op meisjes en hebben ook een kleinere kans op de ontwikkeling van een HPV-kanker (zoals keel-, penis- of anuskanker).
• Voor meisjes en jongens van het eerste middelbaar is de vaccinatie gratis. Jongeren, zowel meisjes als jongens, tussen 12 en 30 jaar die niet in aanmerking komen voor gratis vaccinatie, krijgen het HPV-vaccin Gardasil9® gedeeltelijk terugbetaald via het ziekenfonds. Ook hoogrisicogroepen zoals HIV-patiënten, patiënten na een stamceltransplantatie en patiënten voor een orgaantransplantatie worden tot 45 jaar terugbetaald. 

Nadelen

• Zoals elke vaccinatie kan ook HPV-vaccinatie een aantal bijwerkingen veroorzaken: 8 op de 10 krijgt last van pijn rond de prikplek en spierpijn in de bovenarm. Sommigen hebben last van pijn, jeuk, een rode huid of een verdikking op de prikplek. Ook buikpijn, misselijkheid, moeheid, hoofdpijn of koorts komen voor, maar de meeste klachten zijn mild en gaan vanzelf weer weg. Net als bij andere vaccinaties vallen sommige jongens en meisjes (bijna) flauw. Meestal komt dat door de spanning van het vaccineren en niet door wat er in het vaccin zelf zit.
• Vaccinatie biedt geen volledige bescherming. Er zijn ook nog andere, minder voorkomende types HPV die baarmoederhalskanker kunnen veroorzaken. Ongeveer 3 op de 10 gevallen van baarmoederhalskanker worden veroorzaakt door andere types HPV waartegen de vaccinatie niet beschermt. Wie ingeënt is, kan dus nog altijd baarmoederhalskanker krijgen. Het risico vermindert wel enorm.
• Op dit ogenblik is nog niet duidelijk hoe lang het HPV-vaccin beschermt. Personen die zich laten inenten zijn zeker minstens 10 jaar beschermd. Wellicht zal het veel langer bescherming bieden. Maar als de bescherming na een aantal jaren duidelijk afneemt, kan het nodig zijn een extra prik te krijgen als volwassene.

Je valt buiten de doelgroep van de gratis HPV-vaccinatie of terugbetaling. Bespreek met je arts of HPV-vaccinatie nuttig is.

Baarmoederhalskanker komt voor bij vrouwen van alle leeftijden, maar het meest bij vrouwen van 25 tot en met 64 jaar. In het kader van het Vlaams bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker kunnen vrouwen van 25 tot en met 64 jaar één keer om de drie jaar een uitstrijkje laten nemen. Voor de meeste vrouwen is het uitstrijkje in het kader van het bevolkingsonderzoek volledig gratis.