Lieve De Meersman respecteerde haar mans keuze voor euthanasie

‘Hij was mijn vriend, mijn soulmate.’ Zo omschrijft Lieve haar man Bart, die vier jaar geleden overleed. Ze heeft een digitale opname van zijn afscheidsviering, maar slaagt er nog niet in om die te herbeluisteren. ‘Het was nochtans een mooie dienst. Doordat het corona was, waren enkel zijn dichte familie en wat vrienden aanwezig. Het afscheidsmoment was heel intiem. Bart stierf een geplande dood. Hij had bewust afscheid kunnen nemen van iedereen en zijn begrafenis zelf voorbereid.’ 

Alles op alles

‘Bart kreeg in 2011 keelkanker. Plotseling snurkte hij, iets wat hij vroeger zelden deed’, haalt Lieve de herinnering op. ‘De arts dacht aanvankelijk dat hij slaapapneu had. Maar toen een slaapmasker het probleem alleen nog maar vergrootte, werd er verder gezocht. De artsen stelden een tumor in zijn keel vast die tegen de hersenstam zat. Door die ligging was een operatie niet mogelijk.’

‘Het verdict dat Bart kreeg, was zwaar: genezen kon niet meer. Om de kanker af te remmen kon hij een experimentele chemobehandeling ondergaan in combinatie met radiotherapie. Bart was toen eind de zestig, maar stond nog heel actief in het leven. Hij was gerechtstolk en werd ’s nachts regelmatig opgeroepen, maar dat deerde hem niet. Hij hield ontzettend van zijn job. Door zijn ziekte en de behandeling moest hij onmiddellijk stoppen met werken. Toch wilde hij alles op alles zetten om langer te leven.’

Lastige tijd

‘Bart onderging zijn behandeling met veel moed. Wanneer hij chemotherapie kreeg, moest hij telkens een week in het ziekenhuis blijven. Omdat hij altijd zo misselijk was van de behandeling, had hij liever niet dat iemand daar op bezoek kwam.’ Door de bestralingen die volgden op de chemotherapie kon Bart na verloop van tijd niet meer slikken. Om toch de nodige voedingsstoffen binnen te krijgen, werd er bij hem een PEG-sonde geplaatst. Dat is een slangetje tussen de huid van de buik en de maag om voeding in de maag te brengen.

Het was een lastige tijd voor Bart en Lieve, maar na een jaar kon het herstel beginnen. Omdat Bart zo van de zee hield, verhuisde hij samen met Lieve naar de kust. Daar leerde Bart opnieuw eten en sterkte fysiek aan, maar hij zou nooit meer de oude worden. Lieve herinnert zich hoe hij klaagde over de vele nevenwerkingen van zijn behandeling. ‘Hij had dikwijls last van koude voeten en zijn geheugen liet hem te vaak in de steek. Hij was ook een gepassioneerd amateurfotograaf, maar na zijn behandeling kon hij zijn toestel niet meer goed vasthouden doordat de chemo de zenuwen in zijn vingertoppen had aangetast. Die kleine kwalen frustreerden hem.’

Praten over de dood

In de jaren die Bart en Lieve aan zee woonden, hielden ze ervan om te stappen langs het water. Tijdens hun vele wandelingen voerden ze gesprekken over het leven, maar ook vaak over de dood. ‘Logisch, want Bart was door het oog van de naald gekropen. Maar het was ook een onderwerp dat mij bezighield, want na Barts diagnose kreeg ik baarmoederhals- en darmkanker. Bij beide kankers werden de tumoren in een vroeg stadium ontdekt zodat ik gelukkig enkel operatief moest worden behandeld.’

‘Voor Bart was het een uitgemaakte zaak: mocht hij opnieuw kanker krijgen, dan wou hij niet meer afzien. Hij wilde op een menselijke manier sterven. Euthanasie kwam ter sprake en we gingen samen naar een aantal voordrachten daarover. We brachten onze papieren in orde (zie kader hieronder, red.) en informeerden de kinderen.’

Uitzaaiingen

Bart herviel negen jaar later. Het was 2020 en de coronapandemie woedde volop. ‘Hij ging twee keer per jaar op controle bij de neus-, keel- en oorspecialist en één keer per jaar bij de longarts’, vertelt Lieve. ‘Dat laatste onderzoek had hij door corona moeten uitstellen. Maar toen het kon doorgaan, was het meteen duidelijk dat de kanker terug was.’

‘Er waren uitzaaiingen op de longen, de lever, het buikvlies. De longarts stelde immuuntherapie voor, maar Bart weigerde onmiddellijk. “Ik wil niets”, zei hij vastberaden. Ik heb Bart niet proberen te overhalen om toch nog in behandeling te gaan.' 

'Hij had over die beslissing op voorhand heel goed nagedacht. We hebben de huisarts op de hoogte gebracht en Bart is na die tweede diagnose nooit meer naar het ziekenhuis gegaan.’ 

Palliatieve thuisbegeleiding

Bart verzwakte snel: eerst kon hij niet meer stappen, kort daarna niet meer eten. Lieve startte palliatieve thuisbegeleiding op. ‘Ik was daar heel tevreden over. Twee thuisverpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg kwamen dagelijks langs en waren continu bereikbaar. Hoewel Bart veel pijn had, wilde hij niet dat de dosis morfine opgedreven werd. Het risico bestond dan dat hij in coma zou raken en hij wou tot op het einde helder van geest blijven om bewust afscheid te kunnen nemen.’

‘We hebben die laatste twee weken nog heel goede gesprekken gehad. Over ons leven samen, over onze reizen, over de kinderen en kleinkinderen. Dichte familie en goede vrienden kwamen nog een laatste keer bij hem langs.’

Aanvaarding

‘Toen Bart vond dat het echt niet meer ging, liet ik de huisarts en een LEIF-arts (expert in euthanasie en palliatieve zorg, red.) langskomen’, gaat Lieve verder. ‘Zij gingen in gesprek met Bart. Ik wou daar niet bij zijn. Na afloop lag de datum vast: een week later zou de euthanasie plaatsvinden.’

‘Bart was niet bang om te sterven. Hij wist dat zijn situatie uitzichtloos was. Hij was 78 en zei dat hij een mooi leven had gehad. Hij verzoende zich met de dood. Ook ik zat die laatste week niet voortdurend te denken aan dat nakende moment. We hadden alles gezegd, alles uitgepraat. We aanvaardden wat op ons af kwam.’

Goed omringd

Op een dinsdagavond in december werd de euthanasie uitgevoerd. Lieve was samen met de huisarts en de LEIF-arts bij Bart. De kinderen waren op de hoogte en stonden paraat. Ook de palliatieve begeleiders waren bereikbaar. ‘Bij het afscheid kon ik niet wenen. Ik wou sterk zijn voor Bart en dat lukte ook omdat ik me goed omringd voelde. Een van de laatste dingen die Bart zei was dat hij blij was dat hij zo kon sterven.’

‘Had hij niet voor euthanasie gekozen dan had hij wellicht weer sondevoeding gekregen en zou hij een wrak geworden zijn. Ik had mijn moeder ooit zien aftakelen en ik was blij dat mijn man dat bespaard bleef.’

Zacht en sereen

‘De euthanasie duurde niet lang. Eerst kreeg hij een spuitje om kalm te worden. Zijn ogen gingen dicht en hij viel in slaap. Daarna werd de inspuiting gegeven waardoor hij zou sterven. Op een paar minuten was hij overleden. Heel zacht, heel sereen. Ik vond dat een prachtige dood, al durf ik dat niet te luid zeggen. Ik krijg daar soms vreemde reacties op, alsof ik een zonde begaan heb door in te stemmen met Barts euthanasie.’

Kostbare tijd

Vorig jaar werd bij Lieve een mondtumor vastgesteld. Dat was niet de eerste maal. Ook in 2004 werd ze daarvoor al eens geopereerd. Ook deze keer kon de tumor operatief verwijderd worden, maar de arts stelde preventief ook radiotherapie voor. ‘Mocht ik twintig jaar jonger zijn, dan zou ik die behandeling ondergaan. Maar ik ben nu 79, mijn tijd is kostbaar. Ik heb geen zin om ziek te zijn.’

‘Ik doe nog van alles en wil zo lang mogelijk actief blijven en genieten van het leven. Ik ga om de twee maanden op controle, maar de bestralingen heb ik geweigerd. Hopelijk heb ik geluk en blijft de kanker weg, maar voor hetzelfde geld heb ik pech. Bang om te sterven ben ik niet. Ik weet nu dat doodgaan geen strijd hoeft te zijn. Ik hoop ooit zoals Bart te kunnen vertrekken.’

Gesprekken met Bart

‘Zo goed als dagelijks wandel ik nog langs het water. En nog altijd voer ik lange gesprekken met Bart. Babbels in mijn hoofd waarin ik mijmer over vroeger, waarin ik vertel hoe het met me gaat en waarin ik hem toevertrouw dat ik hem zo ontzettend mis.’