Wat is chemotherapie?

Chemotherapie is de behandeling van kanker met een of meer celdelingremmende geneesmiddelen. Die geneesmiddelen, die ook cytostatica genoemd worden, vernietigen de kankercellen of remmen de groei ervan af. Ze worden via de mond ingenomen of rechtstreeks in de bloedbaan gebracht met een injectie of een infuus, waarna ze zich door het hele lichaam verspreiden en overal eventuele kankercellen kunnen bereiken.

Close-up van een infuus Behandelingen zoals chirurgie en bestraling vernietigen kankercellen op één specifieke plaats, terwijl chemotherapie ook kankercellen kan vernietigen die zich verspreid hebben in andere delen van het lichaam.

Andere mogelijke behandelingen van kanker, zoals chirurgie (operatie) en radiotherapie (bestraling), vernietigen of beschadigen kankercellen op een specifieke plaats, terwijl chemotherapie in het hele lichaam werkt. Chemotherapie kan kankercellen vernietigen die zich verspreid hebben in andere delen van het lichaam. Chemotherapie tast behalve de kankercellen ook gezonde cellen aan. Daardoor kunnen er tijdelijk bijwerkingen optreden: vermoeidheid, misselijkheid en braken, verminderde eetlust, haarverlies, een ontstoken mond, een verhoogde kans op infecties door een tekort aan witte bloedcellen, een doof of slapend gevoel en/of tintelingen in de handen en voeten …

Vraag uw arts vooraf welke bijwerkingen u van uw behandeling kunt verwachten. Hij kan u raad geven hoe u er het best mee omgaat. In elk geval bestrijden geneesmiddelen alsmaar doeltreffender de ongewenste neveneffecten van chemotherapie.

Bijwerkingen verschillen van persoon tot persoon en hangen o.a. af van de (hoeveelheid) medicijnen en de duur van de behandeling

Chemotherapie is meer en meer een behandeling op maat. Voor elke patiënt bepaalt de arts nauwkeurig welke geneesmiddelen worden toegediend, in welke dosis en op welke manier (via infuus, via de mond ...).

De laatste jaren winnen doelgerichte therapieën (targeted therapies) meer en meer aan belang in de kankerbehandeling. Die worden strikt gezien niet bij de chemotherapie gerekend, hoewel heel wat advies gelijklopend is. Op deze pagina's gaat het enkel over chemotherapie.

Voorbereidende onderzoeken

Vooraleer een kankerbehandeling start, zal uw behandelend specialist een aantal onderzoeken (laten) uitvoeren om het stadium van de ziekte te kennen. Hij zal bijvoorbeeld nagaan hoe groot het gezwel is, waar het precies zit, of het in de omliggende organen groeit, of er uitzaaiingen zijn ...

Behandelend team

In het ziekenhuis waar u chemotherapie krijgt, staat een heel team medewerkers voor u klaar. Dat zijn onder andere:

  • de medisch oncoloog: de arts gespecialiseerd in de behandeling van kanker;
  • de orgaanspecialist, bijvoorbeeld de gynaecoloog, de uroloog, de hematoloog, de maag-darmspecialist, de longarts ... ;
  • de chirurg: de specialist die vooral operaties uitvoert;
  • de radiotherapeut-oncoloog: de arts gespecialiseerd in de behandeling van kanker door bestraling. Niet elk ziekenhuis heeft echter een bestralingsafdeling. Voor radiotherapie moet u daarom mogelijk naar een ander ziekenhuis;
  • de oncologisch verpleegkundige: is gespecialiseerd in de ondersteuning van mensen met kanker tijdens hun behandeling;
  • de secretariaatsmedewerker:  zorgt ervoor dat uw medisch dossier altijd ter beschikking is, dat alle nodige afspraken voor onderzoeken gemaakt worden ...;
  • de psycholoog: kan emotionele steun bieden als u het moeilijk hebt;
  • de sociaal verpleegkundige/maatschappelijk werker: kan evenzeer emotionele steun bieden en helpt u ook met organisatorische of financiële problemen;
  • de diëtist: kan u voedingsadvies geven dat speciaal gericht is op uw situatie.
  • de studieverpleegkundige;
  • het palliatief supportteam.

Bedoeling van chemotherapie

Als u dit wenst te weten, vraag dan uitdrukkelijk aan uw arts of uw ziekte te genezen is of niet, zodat u goed geïnformeerd bent en u mee kunt beslissen over het al dan niet voortzetten van de behandeling.

Artsen gebruiken wel eens de termen curatief, adjuvant, neoadjuvant of palliatief. Die termen zeggen iets over het doel van een behandeling. Chemotherapie kan namelijk een curatieve, adjuvante, neoadjuvante of palliatieve bedoeling hebben. Ze kan ook toegediend worden als onderhoudsbehandeling.

  • Een curatieve behandeling is bedoeld om een patiënt te genezen.
  • Een adjuvante behandeling wordt gegeven als aanvulling op de curatieve behandeling. Chemotherapie bijvoorbeeld wordt vaak gegeven na chirurgie en is dan bedoeld om het risico te verkleinen dat de kanker terugkomt.
  • Een neoadjuvante of preoperatieve behandeling wordt gegeven voor een operatie met de bedoeling een tumor te verkleinen zodat hij makkelijker weg te nemen is, en om de overleving op lange termijn te verbeteren.
  • Een palliatieve behandeling verlicht symptomen zoals pijn, maar geneest de ziekte niet. Zij heeft als doel de levenskwaliteit van de patiënt te verhogen en kan in sommige gevallen ook de levensduur verlengen.
  • Een onderhoudsbehandeling is een behandeling die wordt gegeven na de eerste (primaire) behandeling. Chemotherapie als onderhoudsbehandeling is het langer doorgaan met de chemotherapie om het effect ervan te bestendigen en zo de ziekte langer onder controle te houden of te beschermen tegen herval.

Als u dit wenst te weten, vraag dan uitdrukkelijk aan uw arts of uw ziekte te genezen is of niet, zodat u goed geïnformeerd bent en u mee kunt beslissen over het al dan niet voortzetten van de behandeling. Het is immers zeer belangrijk een curatieve behandeling volledig en op exacte tijdstippen te ondergaan – ook al hebt u veel last van bijwerkingen. Soms is chemotherapie de enige behandeling die u krijgt, zonder dat er bijvoorbeeld chirurgie aan voorafgaat. Dat kan onder andere het geval zijn bij leukemie of Hodgkinlymfomen. Vaak wordt chemotherapie echter gecombineerd met chirurgie of radiotherapie, of met allebei.

Chemotherapie wordt soms op hetzelfde moment toegediend als een andere behandeling, bijvoorbeeld radiotherapie. In dat geval spreken we van een concomitante behandeling of concomitante therapie.