Lymfoedeem na borstkanker

Lymfoedeem is een ophoping van water en afvalproducten in het weefsel net onder de huid. Hoe komt het dat sommige mensen met borstkanker lymfoedeem in de arm krijgen? Hoe kunt u het risico op lymfoedeem beperken? En wat te doen als toch lymfoedeem ontstaat?

Wat is lymfoedeem?

Het lymfestelsel Lymfoedeem is een opeenhoping van water en afvalproducten in het weefsel net onder de huid. Het ontstaat als het lymfestelsel dit vocht niet goed kan afvoeren doordat de lymfebanen en/of lymfeklieren beschadigd of geblokkeerd zijn.

In bijna alle weefsels van ons lichaam ontspringen kleine lymfehaarvaten. Het lymfevatenstelsel is te vergelijken met het bloedvatenstelsel, maar in plaats van bloed vervoert dit stelsel lymfe. De lymfe voert de eiwitten, de afvalproducten en het vocht af uit het weefsel. Lymfehaarvaten gaan over in grotere lymfebanen die samenkomen in lymfeknopen, ook lymfeklieren genoemd. Die liggen vooral in de hals, aan het sleutelbeen, onder de oksels, in de buikholte en in de liezen. Ter hoogte van de borstregio wordt de lymfe terug in het bloedvatenstelsel gebracht.

Lymfoedeem is een opeenhoping van water en afvalproducten in het weefsel net onder de huid. Het ontstaat als het lymfestelsel dit vocht niet goed kan afvoeren doordat de lymfebanen en/of lymfeklieren beschadigd of geblokkeerd zijn. Dit kan gecombineerd zijn met een verhoogde last die op het lymfestelsel gelegd wordt (zoals in het geval van een ontsteking). De normale drainage van de lymfe is dan onderbroken, de eiwitten worden niet meer afgevoerd, trekken vocht aan en dit vocht stapelt zich op in de weefsels. Bij een snelle zwelling kan dit ook pijn veroorzaken.

Waarom krijgt iemand lymfoedeem in de arm bij borstkanker?

Lymfoedeem is geen gevolg van de borstoperatie zelf. Maar door de verwijdering van de oksellymfeklieren (ook een okseluitruiming genoemd, gebeurt niet bij elke borstoperatie) of door radiotherapie van de okselklieren wordt de normale afvoer van de lymfe onderbroken. Het gevolg is een levenslang risico op lymfoedeem. Meer dan een op de vijf vrouwen ontwikkelt na borstkanker lymfoedeem.

Wanneer kunt u lymfoedeem krijgen?

U kunt snel na de behandeling van borstkanker lymfoedeem krijgen, maar ook pas jaren later. Alert blijven is dus de boodschap.

Hoe lymfoedeem herkennen?

Men spreekt van meetbaar (of objectief) lymfoedeem als de omtrek van de arm op één of meerdere plaatsen twee of meer centimeter is toegenomen.

Mogelijke symptomen van lymfoedeem zijn:

  • een gevoel van zwaarte of spanning in de arm
  • een strak, moe of brandend gevoel in de arm
  • een zichtbare afdruk van kledij of juwelen in de huid
  • tintelingen
  • een zwelling
  • huidveranderingen: de huid heeft een andere textuur, voelt strak of hard, kleurt rood, wordt dikker …
  • minder beweeglijkheid of flexibiliteit in de aanpalende gewrichten (bv. hand, pols, enkel)
  • moeite ondervinden bij het aankleden, bv. mouw spant
  • uw ring(en), uurwerk en/of halsband(en) voelen strak aan, ook al bent u niet verdikt

De klachten die we hierboven opsommen, wijzen niet altijd op lymfoedeem. Tintelingen in een arm nadat de lymfeklieren in de oksels werden verwijderd, kunnen bijvoorbeeld ook door beschadiging van een zenuw ontstaan.

Verwittig in elk geval uw behandelend arts of een andere zorgverlener als u een van bovenstaande symptomen opmerkt zodat hij of zij kan onderzoeken of de klachten worden veroorzaakt door lymfoedeem. Is dat inderdaad het geval, dan moeten er zo snel mogelijk maatregelen genomen worden om te vermijden dat het lymfoedeem erger wordt.

Hoe het risico op lymfoedeem beperken?

Deze voorzorgsmaatregelen kunnen helpen om het risico op lymfoedeem te beperken of om te vermijden dat het erger wordt:

Huidverzorging

  • Breng een hydraterende lotion aan na het nemen van een bad of douche.
  • Draag handschoenen bij huis- of tuinwerk en bij ieder type werk waarbij kleine wondjes gemaakt kunnen worden ter hoogte van de vingers of de arm aan de zijde waar de okselklieren zijn verwijderd. Is er toch ergens een wondje? Ontsmet het dan onmiddellijk met een desinfecterend middel.
  • Bloedprikken en inspuitingen gebeuren voortaan het best in de andere arm.
  • Vermijd ieder type van kwetsuur (blauwe vlek, snijwonde, zonnebrand, sportletsel, insectenbeet, kattenkrabben …).

Arm niet laten afknellen

  • Laat uw bloeddruk alleen nemen aan de zijde waar geen okselklieren zijn weggenomen.
  • Draag geen zware handtassen of zakken met de betrokken arm. Riemen over de schouder zijn af te raden.
  • Draag geen spannende juwelen of elastische banden rond de betrokken arm, pols of vingers.

Extreme temperatuur vermijden

  • Vermijd extreme warmte (sauna) of koude.
  • Bescherm de betrokken arm tegen overmatige blootstelling aan de zon.

Activiteiten en levensstijl

  • Let goed op een (zelfs lichte) zwelling van de arm, handen, vingers of de romp en consulteer zo nodig uw arts.
  • Houd uw lichaamsgewicht onder controle, aangezien overgewicht een risicofactor is om lymfoedeem te ontwikkelen.
  • Vermijd om zware lasten te tillen met de betrokken arm. Gebruik uw andere arm of uw twee armen om uw boodschappen te dragen.
  • Bewegen met de arm is heel belangrijk. Vermijd echter oververmoeidheid van de arm. Indien pijn optreedt tijdens een oefening, ga dan liggen en breng de betrokken arm boven uw hoofd.
  • Doe oefeningen die het transport van bloed en lymfe in de arm verbeteren. Laat u daarvoor adviseren en begeleiden door uw kinesitherapeut.
  • Gaat u op reis met het vliegtuig? Drink tijdens de vlucht voldoende water en beweeg af en toe uw arm.

Stelt u huiduitslag, jeuk, roodheid, pijn en/of een temperatuurstijging vast ter hoogte van de romp of arm? Raadpleeg dan onmiddellijk uw arts. Een infectie van het betrokken lidmaat kan het ontstaan of een verergering van lymfoedeem veroorzaken.

Hoe lymfoedeem behandelen?

Foto iStock De behandeling van lymfoedeem bestaat uit een combinatie van compressietherapie, oefentherapie, manuele lymfedrainage en huidzorg

Als uw arm opzwelt, strak of zwaar aanvoelt of pijnlijk wordt, meldt u dit het best meteen aan uw arts om te laten behandelen. Hoe eerder lymfoedeem wordt behandeld, hoe groter de kans dat de zwelling vermindert of stabiel blijft. Afhankelijk van de ernst van het lymfoedeem en de soort lymfoedeem bekijkt de arts op welke wijze het lymfoedeem behandeld moet worden.

De behandeling van lymfoedeem bestaat uit compressietherapie, oefentherapie (beweging), manuele lymfedrainage en huidzorg. Het is ook van belang om uw lichaamsgewicht onder controle te houden. Bij bepaalde soorten lymfoedeem kan overwogen worden om een periode ook lymfetaping toe te passen.

Meer informatie