Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie classificeert luchtvervuiling, en meer specifiek ook fijn stof, als kankerverwekkend. Langdurige blootstelling aan fijn stof verhoogt onder meer de kans op longkanker

Uitlaatpijp auto

Fijn stof wordt meestal uitgedrukt in PM10, PM2,5 of PM0,1, d.i. stofdeeltjes met een diameter kleiner dan respectievelijk 10, 2,5 of 0,1µm. Ter vergelijking, de gemiddelde diameter van een menselijk haar is 50-70 µm.

Kleine stofdeeltjes (PM2,5) worden ingeademend en kunnen zo tot diep in de longen binnendringen en daar ontstekingsreacties veroorzaken. De allerkleinste fijnstofdeeltjes (PM0,1) kunnen zelfs in de bloedbaan terechtkomen en zo ook tot andere organen komen. Korte blootstelling aan te hoge concentraties fijn stof kunnen leiden tot ademhalingsproblemen, luchtweginfecties en verergering van astma of chronisch obstructief longlijden (COPD). Daarbovenop kan langdurige blootstelling (zelfs aan lagere concentraties) leiden tot chronische luchtwegaandoeningen, verminderde longcapaciteit en longkanker. De meest kwetsbare groepen voor fijn stof zijn ouderen, kinderen, en mensen met hart-, vaat- of longaandoeningen. 

Grenswaarden

Er zijn Europese grenswaarden voor fijn stof opgesteld, die in Vlaanderen zo goed als overal gehaald worden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft strengere advieswaarden opgesteld, die bepaald zijn op basis van gezondheidsstudies, ook al gaat de WGO ervan uit dat er geen veilige drempelwaarde is. Minder fijn stof is dus altijd beter. De fijnstofconcentraties in Vlaanderen blijven helaas bijna op alle plaatsen hoger dan de advieswaarden van de WGO.  
Enkel de Europese grenswaarden zijn wettelijk bindend momenteel, wat wil zeggen dat er bij een langdurige overschrijding verantwoording moet afgelegd worden en er actieplannen moeten opgesteld worden om de grenswaarden in de toekomst te halen. 

Bronnen

De belangrijkste bronnen voor de uitstoot van fijn stof zijn huishoudens (vooral door houtkachels) en uitlaat door verkeer. Deze stoten vooral zeer schadelijke ultrakleine roetdeeltjes uit, die kankerverwekkend zijn. 

  • De meeste emissies worden veroorzaakt door het verbranden van hout in open haarden en kachels. Er zijn echter grote verschillen tussen de uitstoot van verschillende kachels. Zo zal een nieuwe houtkachel of een pelletkachel veel minder uitstoten dan een oude houtkachel. Een open haard is uiteraard het meest vervuilend. Naast het type kachel heeft ook de manier van stoken een impact op de uitstoot. Dus zelfs bij de beste toestellen is het nodig om de kachel op een goede manier te gebruiken. Als je de kachel verkeerd gebruikt of verkeerd stookt, dan verhoogt de uitstoot aanzienlijk. 
  • De tweede grootste fijn stof bron zijn de uitlaatgassen van dieselmotoren. Dieselmotoren moeten voldoen aan bepaalde Europese normen. Sinds 2009 zijn roetfilters verplicht bij alle nieuwe dieselvoertuigen. Zo’n filter houdt tot 90 % van de gevaarlijke deeltjes tegen, waaronder ultrafijn stof. Maar daarmee is het probleem helaas niet opgelost. Onderzoek van de VAB toonde aan dat 12 % van de Vlaamse dieselwagens met Euronorm 5 en 5 % met Euronorm  6 (d.i. de meest recente norm, sinds 2014) met een roetfilter rondrijdt die niet of niet goed werkt. In dat geval is de uitstoot van roetdeeltjes natuurlijk massaal veel groter dan wat zou mogen. Het probleem is dat de autokeuring momenteel niet kan vaststellen of een roetfilter al dan niet correct functioneert. De huidige roettesten in de keuringstations zijn niet verfijnd genoeg om een falende roetfilter te herkennen. 

Hoe kunt u zich beschermen tegen de schadelijke invloed van fijn stof?

  • Probeer zo veel mogelijk blootstelling aan fijn stof te vermijden. Laat uw kachel, gasfornuis of open haard goed onderhouden en controleren op de verplichte tijdstippen.
  • Ventileer uw huis grondig en regelmatig.
  • Verplaats u slim. Ook binnen dezelfde stad kunnen grote verschillen in luchtkwaliteit aangetroffen worden. In een drukke straat blijven vervuilende stoffen die door het verkeer worden uitgestoten vaak hangen en is de luchtkwaliteit zeer slecht, terwijl aan de achterkant van gebouwen die langs drukke straten liggen de luchtkwaliteit reeds veel beter zal zijn.

Hoe kunt u zelf bijdragen tot het verminderen van fijn stof?

  • Neem bij korte ritjes de fiets in plaats van de auto.
  • Gebruik voor langere afstanden zo veel mogelijk het openbaar vervoer in plaats van de auto.
  • Probeer zo zuinig mogelijk auto te rijden.
  • Doe aan autodelen of telewerken om het verkeer te beperken.
  • Koop geen dieselwagen.
  • Kies voor een alternatief voor houtkachels: isoleer uw huis zo goed mogelijk om de nood aan verwarming zo laag mogelijk te houden. Installaties die warmte opwekken zonder verbranding van een brandstof stoten het minste luchtvervuiling uit. Een voorbeeld hiervan is een warmtepomp. Voor sanitair warm water kunt u ook een zonneboiler overwegen.  
  • Wilt u toch een kachel houden, laat dan uw oude kachel vervangen, want moderne kachels hebben een lagere uitstoot. Weet wel, zelfs een moderne hout- of pelletkachel stoot meer fijn stof uit dan een hoogrendementsaardgasketel.  
  • Hebt u een kachel, stook verstandig: gebruik geschikte brandstoffen en stook niet bij windstil en mistig weer. Tips voor hoe u het best stookt.
  • Indien u rookt, rook dan niet binnenshuis.