Vruchtbaarheidssparende behandelingen bij vrouwen

Er zijn verschillende technieken om te proberen voor de start van de kankerbehandeling de vruchtbaarheid veilig te stellen, zodat u na de behandeling de kans hebt om uw kinderwens te vervullen. Mogelijke vruchtbaarheidssparende ingrepen bij vrouwen zijn:

Foto iStock Voor jonge vrouwen zijn er ook technieken om te proberen voor de kankerbehandeling de vruchtbaarheid veilig te stellen. Foto: close-up van een in-vitrofertilisatiemiscrosoop. Bij ivf worden eicellen en zaadcellen in het laboratorium bij elkaar gebracht.

Soms worden meerdere technieken gecombineerd in één behandeling. Deze ingrepen vinden plaats vóór de behandeling van kanker. De meeste worden uitgevoerd in een fertiliteitscentrum. Bekijk de lijst van de fertiliteitscentra in Brussel en Vlaanderen (centra met een 'B' achter de naam zijn meer gespecialiseerd, enkel daar kan bijv. de terugbetaalde oncofreezing).

Wellicht komt u voor de lastige keuze te staan om wel of geen vruchtbaarheidssparende ingreep te ondergaan. Een beslissing nemen is vaak niet eenvoudig; zeker omdat zoveel andere zaken uw aandacht vragen. Vraag aan uw arts wat de gevolgen en risico’s zijn van de verschillende keuzemogelijkheden:

  • géén vruchtbaarheidsbehandeling ondergaan
  • eicellen en/of eierstokweefsel invriezen
  • embryo’s invriezen
  • eierstokken verplaatsen
  • de werking van de eierstokken onderdrukken

Eicellen of weefsel invriezen wordt ook wel cryopreservatie genoemd, of specifiek bij mensen met kanker oncofreezing.

Opvolging van uw vruchtbaarheid d.m.v. bloedafname en echografie is heel belangrijk na de kankerbehandeling. Ook wanneer uw menstruatiecyclus terugkeert, blijft die opvolging nodig. Uw eicelvoorraad kan immers aangetast zijn waardoor u sneller in menopauze gaat.

Als na uw kankerbehandeling blijkt dat u onvruchtbaar bent geworden en als u op dat moment toch een kinderwens hebt, kunt u eiceldonatie, draagmoederschap, adoptie of pleegzorg overwegen. Sommige koppels kiezen ervoor om verder te gaan zonder kinderen.

Vriesbewaring van eicellen

Vrouwen die voor een kankerbehandeling staan en een kinderwens hebben, kunnen ervoor opteren om onbevruchte eicellen te laten invriezen. Na de kankerbehandeling wordt er gekeken naar de gezondheid en de vruchtbaarheid van de vrouw en kunnen er na overleg eicellen worden gedooid, bevrucht in het lab en teruggeplaatst in de baarmoeder om een zwangerschap tot stand te brengen. Deze ingreep is mogelijk vanaf de puberteit (eerste menstruele cyclus).

Eicellen invriezen kan op twee manieren: na een hormonale stimulatie van de eierstokken, of zonder stimulatie, namelijk met behulp van in-vitromaturatie (ivm).

Het is mogelijk om onbevruchte eicellen te laten invriezen. Na de kankerbehandeling kunnen er eicellen worden gedooid, bevrucht in het lab en teruggeplaatst in de baarmoeder.

In een normale, spontane cyclus ontwikkelt zich elke maand één eiblaasje (follikel) met daarin één eicel. Door stimulatie met hormonen kunnen zich meerdere eiblaasjes tegelijk ontwikkelen. Wanneer de follikels na stimulatie groot genoeg zijn, kan men door de follikels aan te prikken via vaginale weg meerdere eicellen bekomen en vriesbewaren.

De hormoonbehandeling duurt ongeveer twee weken en kan alleen als er genoeg tijd is voor de start van de kankerbehandeling. Bij hormoongevoelige tumoren worden de hormooninjecties gecombineerd met een dagelijkse tablet die de hormoonspiegel in de bloedbaan onderdrukt. Zo heeft de vruchtbaarheidsbehandeling geen invloed op de ontwikkeling van de tumor.

Als een hormoonbehandeling door tijdsdruk niet mogelijk is, kunt u ervoor opteren om voor de behandeling onrijpe eicellen uit de eierstokken te laten oogsten. Het rijpingsproces gebeurt dan in het laboratorium. We noemen deze techniek in-vitromaturatie (ivm).

Wetenschappelijk gezien blijven ingevroren eicellen onbeperkt houdbaar. De wetgeving stelt een termijn van 10 jaar voor bewaring, maar die kunt u laten verlengen als u daartoe de nodige stappen onderneemt.

Vriesbewaring van embryo’s

Vrouwen die een vaste partner hebben, kunnen in plaats van eicellen onmiddellijk in te vriezen ook ervoor opteren om eicellen te laten bevruchten met zaadcellen van hun partner en dan de embryo’s te laten invriezen. Bij in-vitrofertilisatie (ivf) worden eicellen en zaadcellen in een laboratorium bij elkaar gebracht. 

Na de kankerbehandeling wordt er gekeken naar de gezondheid en de vruchtbaarheid van de vrouw en kan er na overleg een embryo worden ontdooid en teruggeplaatst in de baarmoeder om een zwangerschap tot stand te brengen.

Wetenschappelijk gezien blijven ingevroren embryo’s onbeperkt houdbaar. De wetgeving stelt een termijn van 5 jaar voor bewaring, maar die kunt u laten verlengen als u daartoe de nodige stappen onderneemt.

Vriesbewaring van eierstokweefsel

Eierstokken zijn enkele centimeters groot en gemakkelijk bereikbaar via een kijkoperatie. Langs die weg kan één eierstok, zonder veel risico op complicaties, weggenomen worden. Van de eierstok die weggenomen wordt, worden onmiddellijk kleine stukjes van de buitenkant van het weefsel ingevroren. In de schil bevindt zich namelijk de eicelvoorraad. Nadien kan het eigen eierstokweefsel getransplanteerd worden om opnieuw follikels (eiblaasjes) aan te maken.

Eierstokweefsel invriezen vóór de kankerbehandeling om nadien terug te plaatsen wordt nog niet in elk fertiliteitscentrum toegepast. Er zijn wereldwijd tot nu toe wel al meer dan 90 zwangerschappen via deze behandeling tot stand gekomen.

Deze behandeling wordt nog niet in elk fertiliteitscentrum toegepast en moet nog verder op punt gesteld worden. Wereldwijd zijn er tot nu toe wel al meer dan 90 zwangerschappen via deze behandeling tot stand gekomen. Vriesbewaring van eierstokweefsel wordt ook aangeboden aan meisjes (vanaf de puberteit) die een kankerbehandeling krijgen met radio- en/of chemotherapie.

Wetenschappelijk gezien blijft ingevroren eierstokweefsel onbeperkt houdbaar. De wetgeving stelt een termijn van 10 jaar voor bewaring, maar die kunt u laten verlengen als u daartoe de nodige stappen onderneemt.Deze behandeling wordt nog niet in elk fertiliteitscentrum toegepast en moet nog verder op punt gesteld worden. Wereldwijd zijn er tot nu toe wel al meer dan 90 zwangerschappen via deze behandeling tot stand gekomen. Vriesbewaring van eierstokweefsel wordt ook aangeboden aan meisjes (vanaf de puberteit) die een kankerbehandeling krijgen met radio- en/of chemotherapie.

Verplaatsing van de eierstokken

Bij bestraling van het kleine bekken is het schadelijke effect op alle organen in die regio zeer direct. Daarom kan het een optie zijn om voor de start van een radiotherapie de eierstokken (tijdelijk) ‘op te hangen’ naar een hoger gelegen plaats in de buikholte, bv. onder de lever. Het doel is om ze buiten het bestralingsveld te brengen én ze mogelijk beter af te schermen tegen de straling. Deze ingreep verloopt via een kijkoperatie.

Onderdrukking van de werking van de eierstokken

Door injecties met antihormonen worden uw eierstokken tijdelijk in een rustfase gebracht, waardoor ze minder gevoelig zijn voor schade door de behandeling. Deze behandeling biedt geen absolute garantie op het behoud van vruchtbaarheid, maar kan bij bepaalde kankertypes toch nuttig zijn om het verlies van eicellen door chemotherapie te beperken.

Lees ook deze verhalen