Vruchtbaarheidssparende ingrepen en technieken bij mannen

Er zijn verschillende technieken om voor de start van de kankerbehandeling de vruchtbaarheid zo veel mogelijk te sparen, zodat je na de behandeling toch nog over zaadcellen beschikt om jouw kinderwens te vervullen.

Mannelijke (on)vruchtbaarheid hangt onlosmakelijk samen met de productie en de aanwezigheid van (rijpe) zaadcellen. Wanneer je arts vermoedt dat jouw kankerbehandeling een negatief effect zal hebben op de zaadcellen in de teelbal en op de productie ervan, zal hij jou aanraden om vóór de behandeling een spermastaal te laten invriezen. Ook als het risico op verminderde vruchtbaarheid uiterst klein is, is het raadzaam om zaadcellen te laten invriezen.

Wanneer voor de start van de kankerbehandeling geen zaadcellen in het sperma gevonden worden, kan een biopsie van de teelbal uitgevoerd worden om naar zaadcellen te zoeken. Als er vervolgens zaadcellen in het weefsel teruggevonden worden, kan dat weefsel ingevroren worden.

Zaadcellen of weefsel invriezen wordt ook wel cryopreservatie genoemd, of specifiek bij mensen met kanker oncofreezing.

Je arts zal je hiervoor doorverwijzen naar een fertiliteitscentrum.

Lijst fertiliteitscentra

Bekijk de lijst van de fertiliteitscentra in Brussel en Vlaanderen (centra met een 'B' achter de naam zijn meer gespecialiseerd, enkel daar kan bijv. de terugbetaalde oncofreezing).

Tank met vloeibare stikstof waarin spermastalen worden bewaard

Ook als het risico op verminderde vruchtbaarheid uiterst klein is, is het raadzaam om zaadcellen te laten invriezen. Foto: tank met vloeibare stikstof waarin spermastalen worden bewaard.

Wellicht kom je voor de lastige keuze te staan om wel of geen vruchtbaarheidssparende behandeling te ondergaan. Het nemen van een beslissing is vaak niet eenvoudig; zeker omdat zoveel andere zaken jouw aandacht vragen. Vraag aan je arts meer informatie over het invriezen van zaadcellen en of je kan doorverwezen worden naar een fertiliteitscentrum.

Als na jouw kankerbehandeling blijkt dat je onvruchtbaar bent geworden en als je op dat moment toch een kinderwens hebt, kun je zaadceldonatie, adoptie of pleegzorg overwegen. Sommige koppels kiezen ervoor om verder te gaan zonder kinderen.

Vriesbewaring van zaadcellen

Een spermastaal invriezen is een eenvoudige procedure waarvoor geen ingreep of medicatie nodig is. Het kan heel snel gepland worden. Een spermastaal afgeven in het lab van een fertiliteitscentrum volstaat om je vruchtbaarheid te bewaren.

Het sperma wordt verkregen uit een ejaculaat (zaadlozing). De spermacellen worden ingevroren om ze later weer te ontdooien. Ze kunnen dan 

  • in de baarmoeder ingebracht worden via intra-uteriene inseminatie (enkel mogelijk als de ingevroren zaadcellen van zeer goede kwaliteit zijn en als er meerdere stalen zijn ingevroren)
  • of in een eicel geïnjecteerd worden (die procedure heet icsi). Met één ejaculaat zijn vaak wel tien injectiepogingen icsi mogelijk, wat tot twee of drie kinderen kan leiden.

Wetenschappelijk gezien blijven de ingevroren zaadcellen onbeperkt houdbaar. De wetgeving stelt een termijn van 10 jaar voor bewaring, maar die kun je laten verlengen als je daartoe de nodige stappen onderneemt.

Vriesbewaring van teelbalweefsel

Soms is het niet mogelijk om voldoende bruikbare zaadcellen te verzamelen uit een geëjaculeerd spermastaal. In dat geval kan een testisbiopsie mogelijk wel een oplossing bieden. Via een kleine snede in de balzak worden dan één of meerdere stukjes weefsel uit één of uit beide teelballen genomen om zo (rijpe) zaadcellen te verzamelen. Het teelbalweefsel wordt daarna ingevroren zodat de aanwezige zaadcellen niet verouderen of beschadigd raken.

Wetenschappelijk gezien blijft het ingevroren teelbalweefsel onbeperkt houdbaar. De wetgeving stelt een termijn van 10 jaar voor bewaring, maar die kun je laten verlengen als je daartoe de nodige stappen onderneemt.

Vriesbewaring van stamcellen

Bij jongens vóór hun puberteit maken de teelballen nog geen rijpe zaadcellen aan. Bijgevolg kunnen er geen zaadcellen uit sperma of teelbalweefsel ingevroren worden. Voor hen is er de experimentele optie om stamcellen (voorlopers van zaadcellen) te bewaren. Dat gebeurt door (een deel van) één teelbal weg te nemen en het teelbalweefsel in te vriezen. 

Bij wie later kinderen wil, zou dit eigen weefsel getransplanteerd kunnen worden en de zaadcelproductie kunnen starten. Een andere optie is in-vitromaturatie (ivm) van deze stamcellen tot rijpe zaadcellen buiten het lichaam. Beide mogelijkheden zijn op dit moment nog experimenteel.

Meer informatie

Stel je vraag over kanker

Contacteer de Kankerlijn

Bel 0800 35 445
Nu beschikbaar
Ma-vrij 9-12u en 13-17u
Chat met de Kankerlijn
Nu offline Beschikbaar op 27/03/2023 om 09:00
Ma 9-12u
Woe 14-17u en 19:30-22:30u
Met dank aan het team Oncofertiliteit van het UZ Brussel
Laatst aangepast op