Dirk De Wachter over hoe praten met mensen die kanker hebben

Wat als die persoon niemand wil zien?

‘Dat moet je natuurlijk respecteren. Maar ik zou het een week later toch nog eens proberen. In ‘laat me met rust’ zit soms een dubbele boodschap: ik wil niet, maar misschien toch wel. Stuur een berichtje. Of een briefje.’

Op papier?

‘Ik heb veel digitale berichtjes en mails gekregen toen ik ziek was, van bekenden en onbekenden. Heel troostend, heel aangenaam. Maar een handgeschreven brief in de bus, in een enveloppe, met een echte postzegel erop, dat vond ik toch bijzonder. Ik bewaar mijn brieven in een doos. Als het God belieft, zal ik ze op hoogbejaarde leeftijd nog eens herlezen.’

Stel: je hebt afgesproken om langs te komen. Hoe bereid je je voor?

‘Wees gewoon jezelf en onbevangen. En vooral: luister. Sommige mensen compenseren hun onwennigheid door te babbelen. Over zichzelf. Of over iemand anders, want die heeft hetzelfde meegemaakt en dat is goed afgelopen. Of net niet. Begrijpelijk, maar niet gepast.'

Missen we dat tegenwoordig, die luisterbereidheid?

‘Ik denk van wel. In mijn nieuwe boek Wachten, dat in december verschijnt, houd ik een pleidooi voor geduldig zijn, wachten, de stilte toelaten, luisteren. Dat is de goede ingesteldheid als je in gesprek gaat met iemand die ziek is.’

Voor u is dat net wat gemakkelijker dan voor een ander: luisteren is uw beroep.

‘Je hoeft echt geen psychotherapeut te zijn om goed te luisteren. Mijn vader, een kinesist, liep niet hoog op met mijn beslissing om psychiater te worden. Hij vond het maar een rare keuze. Maar zelf had hij een natuurlijk talent voor luisteren. Hij was een lieve man die met zijn grote, zachte handen de spieren en gewrichten van zijn patiënten losmaakte. Ondertussen luisterde hij in stilte naar hun verhalen.’

Mag je de ander aanraken om hem of haar te troosten?

‘Als dat de grenzen van die ander niet overschrijdt: zonder twijfel! Elke mens heeft behoefte aan fysiek contact. Huidhonger, zeggen de Nederlanders daartegen. Maar dat klinkt mij een beetje te kannibalistisch in de oren. Ik vind niet dat we elkaar moeten bijten. (lacht) Ik noem het liever strelingsstreven. In het ziekenhuis, op een pijnlijk moment van de behandeling, legde een verpleegkundige even haar hand op de mijne terwijl ze zei: “Rustig aan, ik ben er voor u, we gaan goed voor u zorgen.” Dat was … wezenlijk. Menselijke nabijheid is cruciaal.’

Is uw kijk op de dingen veranderd door uw ziekte?

‘Ik hoop dat dit niet pretentieus klinkt, maar eigenlijk niet. Als dokter was ik al overtuigd van het belang van luisteren, stilte en vertraging. Nu heb ik ook als patiënt ervaren hoe belangrijk die dingen zijn. Mijn kijk is dus niet veranderd, maar wel meer gegrond geworden. Ik heb ook geleerd dat je in de lastigste tijden mensen beter leert kennen, in positieve en negatieve zin. Een collega, iemand die nochtans wat verder van me afstond, heeft in die periode bijvoorbeeld heel veel betekend voor mij. Puur door wat hij schreef en zei.’

Is het omgekeerde ook gebeurd?

‘Een paar keer. Een vriend bleef bij zijn bezoek maar doorratelen over zijn vakantie en zijn andere bezigheden … Het kwam niet in hem op om te vragen hoe het met mij ging. Maar dat was geen kwade wil, het kwam voort uit ongemak en machteloosheid.’

Kom op tegen Kanker geeft tips en opleidingen voor mensen die als vrijwilliger met patiënten gaan praten.

‘Ik ken Kom op tegen Kanker goed – jullie betekenen enorm veel voor mensen met kanker en hun geliefden. Ik wens alle ziektes zo’n toegewijde organisatie toe.’