Asbest bestaat uit heel fijne vezels. Deze kunnen bij inademing in de longen achterblijven en vanuit het longweefsel in het longvlies terechtkomen. Hieruit kan onder andere mesothelioom (ook wel longvlieskanker of asbestkanker genoemd) ontstaan. Asbesthoudend materiaal levert vooral gevaar op als het op de verkeerde manier verwijderd of bewerkt wordt, omdat er dan vezels kunnen vrijkomen.

Asbest is al sinds 1998 verboden en niet meer te koop. Maar in het verleden is het materiaal in Vlaanderen veel toegepast in de woningbouw. Iedereen kan het daarom nog tegenkomen in en om zijn woning: in cementgolfplaten, in dakleien, in gevelleien, in bloembakken of in isolatie rond verwarmingsbuizen en afdichtkoord voor kacheldeurtjes bijvoorbeeld. Soms slingeren asbesthoudende materialen gewoon ergens buiten rond of liggen ze opgeslagen in de garage, de zolder, de schuur ... Dit asbest kan het best verwijderd worden; asbestmaterialen mogen immers niet meer gebruikt worden. Oude materialen in gebruik kunnen in gebruik blijven indien ze in goede staat verkeren, maar eens verwijderd is hergebruik verboden.

Het risico van asbest voor de gewone burger schuilt in het inademen van de vezels. In de buitenlucht bevinden zich doorgaans zo weinig vezels dat het gezondheidsrisico extreem laag is. Ook binnenshuis is het risico zeer klein, zo lang de asbestvezels stevig vastzitten in het materiaal waarin ze verwerkt zijn.

Wat kunt u doen als burger?

Asbesthoudende golfplaten Asbesthoudende golfplaten. Hier gaat het om hechtgebonden asbest. Zolang deze niet beschadigd zijn is het risico minimaal en kunt u alles gerust laten zitten.

Als asbest niet of nauwelijks aan een dragermateriaal gebonden is, of als het materiaal in slechte staat verkeert, kunnen er makkelijk vezels vrijkomen. Daarnaast komen ze vrij als het asbesthoudend materiaal op een ondeskundige manier wordt gesloopt of bewerkt. Zagen, slijpen, snijden, boren of afspuiten onder hoge druk houden dus altijd een risico in omdat er hierbij vezels vrijkomen. Het gebruik van mechanische werktuigen met grote snelheid en hogewaterdrukreinigers zijn dan ook verboden.

Treft u ergens asbest aan, reageer dan niet te snel. Gaat het om hechtgebonden asbest (asbestvezels zijn stevig verankerd in het dragermateraal, zoals bij golfplaten, leien, buizen) in goede staat, dan is het risico minimaal en kunt u alles gerust laten zitten. Onoordeelkundig verwijderen is veel gevaarlijker dan alles laten zitten. Toch moet u waakzaam blijven. Het materiaal kan op termijn toch beschadigd raken of gaan verweren en gevaar opleveren.

Gaat het daarentegen om ongebonden asbest (producten waarin het asbest min of meer los zit, bijvoorbeeld asbestkoord) of hechtgebonden asbest in slechte staat, dan moet u maatregelen treffen. 

Verwijdering van hechtgebonden asbest in goede staat

Bij hechtgebonden asbest in goede staat kunt u in veel gevallen zelf het nodige doen, op voorwaarde dat u rekening houdt met enkele veiligheidsmaatregelen. In een aantal gevallen zult u professionele hulp moeten inroepen. Doe-het-zelven is dus absoluut niet altijd aan te raden. 

Verwijdering van ongebonden asbest en hechtgebonden asbest in slechte staat

Ongebonden asbest, verweerd of beschadigd asbestcement en moeilijk te verwijderen toepassingen (ook van asbestcement) kunt u niet zelf op een veilige manier afbreken. U stelt zichzelf bloot aan onnodige risico’s. Doe in dergelijke gevallen een beroep op een professionele asbestverwijderaar. Voor eenvoudig te verwijderen asbestcement zijn dit aannemers of dakdekkers die een gepaste opleiding hebben gevolgd. Voor ongebonden asbest en moeilijk te verwijderen of sterk verweerde asbestcement zijn het erkende asbestverwijderaars.

Langetermijngevolgen van asbestblootstelling

De tijd tussen het contact met asbest en de ontwikkeling van mesothelioom is erg lang. Dit verschilt van 10 tot meer dan 50 jaar. Dit verklaart waarom er nog altijd elk jaar bijna 300 Belgen de diagnose mesothelioom krijgen. Het gaat hoofdzakelijk om mensen die beroepshalve met asbest in contact zijn geweest, in de tijd toen asbest nog niet verboden was en er geen of nauwelijks beschermende maatregelen werden getroffen. Asbestgerelateerde ziekten zijn de meest dodelijke beroepsziekten zijn in België. In 2013 heeft het Fonds voor de beroepsziekten (nu Fedris, het federaal agentschap voor beroepsrisico's) 251 slachtoffers erkend die direct of indirect overleden zijn aan deze ziekte.