Praten over en regelingen treffen voor uw toekomstige zorg

Hoe kunt u zich voorbereiden op uw toekomstige zorg? Dat kan door aan ‘vroegtijdige’ of ‘voorafgaande’ zorgplanning te doen. Vroegtijdige of voorafgaande zorgplanning betekent nadenken, praten en een en ander regelen voor uw toekomstige zorg – en dat voorafgaand of vroegtijdig, vóór het echt nodig is.

Het geeft rust als u weet dat de mensen rond u en uw (huis-)arts weten wat u belangrijk vindt. Zij kunnen u dan de zorg geven die bij u past.

Welke vragen kunt u stellen over uw toekomstige zorg?

Vroegtijdig uw zorg plannen, gaat onder andere over de volgende voorkeuren en wensen voor uw zorg:

Foto Sien Verstraeten / Vlaamse Ouderenraad
  • Wat wil ik weten over mijn ziekte, prognose, levensverwachting en wat wil ik niet weten?
  • Wat zijn mijn wensen en voorkeuren over de zorg? Wil ik die liever van zorgverleners krijgen, of van naasten?
  • Welke zorg wil ik wel en niet als ik dat zelf niet meer kan zeggen?
  • Wil ik mijn wensen over mijn toekomstige zorg op papier (laten) zetten in een wilsverklaring? Laat ik mijn dokter mijn wensen en voorkeuren neerschrijven (bijv. in het zorgdossier of medisch dossier)?
  • Wie mag in mijn plaats medische beslissingen nemen als ik het zelf niet meer kan?
  • Hoe denk ik over (medische) beslissingen rond het levenseinde? Bijvoorbeeld over palliatieve sedatie, euthanasie, wanneer wel/of niet nog kiezen voor een ziekenhuisopname, voor reanimatie, voor behandeling enz.
  • Waar en hoe ik wil overlijden, wat moet er na mijn overlijden gebeuren?

Wanneer en met wie spreekt u over uw toekomstige zorg?

Uw wensen en zorgkeuzes bepalen, gebeurt wellicht niet in één keer, maar in herhaald overleg met uw familie, naasten en zorgverleners. Voor de meeste mensen is de huisarts de beste gesprekspartner over vroegtijdige zorgplanning. Aarzel niet om uw huisarts te vragen naar een of meerdere gesprekken hierover.

De huisarts is vaak de beste gesprekspartner over vroegtijdige zorgplanning.

U kunt uw wensen op papier laten zetten (bijv. in uw medisch dossier of speciale documenten (zie hieronder)), maar het belangrijkste is de dialoog, het erover praten met zorgverleners en naasten. Uw keuzes kunnen evolueren en aangepast worden, want u kunt van mening veranderen of uw omstandigheden kunnen veranderen.

Waarom is vroegtijdig uw zorg plannen belangrijk?

Vaak denken mensen niet of te laat na over hun levenseinde, of praten ze er niet over. Daardoor worden beslissingen in de stervensfase soms zeer moeilijk om te nemen: misschien kunt u het niet meer zeggen, weten uw naasten niet wat u gewild zou hebben, staat er niets op papier of krijgt u medische zorg die u misschien zelf niet gewild zou hebben. 

Vroegtijdige zorgplanning kan uzelf en uw naasten duidelijkheid en rust geven. Het geeft ook uw artsen en andere zorgverleners houvast om de zorg zoveel mogelijk op uw wensen af te stemmen.

Misschien komen uw kinderen niet tot een akkoord over wat 'de beste zorg' is. Of moet uw familie hele moeilijke beslissingen nemen in uw plaats. Dat kan allemaal zwaar wegen rond het bed van een terminale patiënt.

Nadenken, praten over en een en ander regelen voor uw toekomstige zorg voor het echt nodig is, kan uzelf en uw naasten duidelijkheid en rust geven. Daarnaast geeft het uw artsen en andere zorgverleners houvast om de zorg zoveel mogelijk op uw wensen af te stemmen.

Welke beslissingen over de (medische) zorg kunt u schriftelijk laten vastleggen?

Veel wensen en keuzes over uw toekomstige zorg kunt u bespreken met uw (huis-)arts en door hem laten noteren. Een aantal dingen over uw zorg voor de toekomst kunt u ook wettelijk laten vastleggen, namelijk:

1. welke behandelingen en onderzoeken u niét meer wenst. Dit heet een ‘voorafgaande negatieve wilsverklaring’

Daarin duidt u aan welke behandelingen en onderzoeken u al dan niet nog wenst voor als u op dat ogenblik zelf niet meer in staat bent te oordelen (bijv. omdat u in coma ligt, verward of dement bent). U kunt de volgende behandelingen weigeren: reanimatie, nog naar het ziekenhuis gebracht te worden, intensieve zorgen, kunstmatige beademing, kunstmatige toediening van vocht en voeding, en specifieke behandelingen zoals antibiotica, operatie, chemotherapie, bestralingen, dialyse …

2. wie uw wettelijke vertegenwoordiger is.

Uw wettelijke vertegenwoordiger – of kortweg vertegenwoordiger – is een meerderjarige wilsbekwame persoon die in uw plaats uw rechten als patiënt uitoefent als u daar zelf niet meer toe in staat bent, bijvoorbeeld doordat u in coma ligt. U kunt dat eenvoudig op papier zetten (zelf ondertekenen en door uw vertegenwoordiger laten ondertekenen) en die verklaring aan uw arts bezorgen, bijv. uw huisarts.
Als u dat niet doet, geldt er een geldt er een wettelijke volgorde: in eerste instantie treedt uw partner voor u op, vervolgens uw meerderjarige kinderen, ouders of een meerderjarige broer of zus. Als er niemand beschikbaar is of als er onenigheid is over een bepaalde beslissing, zal de behandelende arts of zorgverlener uw belangen behartigen in overleg met de andere zorgverleners die bij uw zorg betrokken zijn.
Een specifieke vorm van wilsverklaring met aanduiding van een vertegenwoordiger is de zogenaamde ‘zorgvolmacht’. Daarmee kunt u een of meerdere vertrouwenspersonen een volmacht geven om uw vermogen te beheren voor als u langzaam wils- of handelingsonbekwaamheid wordt. Sinds 2019 kunnen in die volmacht ook beslissingen over uw persoon worden opgenomen, bijv. in welk woonzorgcentrum u wilt verblijven indien nodig, wat er met uw huisdieren moet gebeuren als u er niet meer voor kunt zorgen enz. Een zorgvolmacht moet gedetailleerd beschreven zijn, ondertekend worden en geregistreerd. Een notaris kan daar eventueel bij helpen.

3. dat u euthanasie wil als u in een onomkeerbare coma ligt.

Dat heet de ‘voorafgaande wilsverklaring inzake euthanasie’. Deze wilsverklaring is enkel geldig bij onomkeerbaar coma (en niet bijv. bij dementie) en moet met het wettelijk voorgeschreven formulier.
Naast deze wilsverklaring is euthanasie in ons land alleen mogelijk op herhaald en uitdrukkelijk verzoek van een patiënt die nog in staat is om zijn wil om te sterven uit te drukken. 

U vindt alle documenten over vroegtijdige of voorafgaande zorgplanning bij

Orgaandonatie en uw lichaam aan de wetenschap schenken

U kunt vooraf ook bepalen wat er met uw lichaam na uw dood moet gebeuren. Zo kunt u bepalen hoe u teraarde besteld wil worden (of u begraven of gecremeerd wilt worden). Misschien wilt u ook nadenken of u uw lichaam aan de wetenschap wilt schenken, en of u uw organen ter beschikking wilt stellen om er een leven mee te redden. U vindt de documenten hiervoor ook bij LEIF of de Federatie Palliatieve Zorg (zie hierboven).

Testament en nalatenschap

U kunt ook een en ander over uw bezittingen vastleggen. Dat doet u met een testament. Een testament is een persoonlijk document waarin u aangeeft aan wie u na uw overlijden bezittingen uit uw nalatenschap wil overlaten – in afwijking van de algemene wettelijke bepalingen. Uw legaat kan bestaan uit roerende en/of onroerende goederen. Roerende goederen zijn bijvoorbeeld geld, juwelen, kunstwerken, meubelen en effecten. Een onroerend goed is bijvoorbeeld een huis of appartement, een garagebox of een buitenverblijf. U kunt een testament zelf schrijven (met de hand schrijven, dateren en ondertekenen), of laten opmaken bij een notaris.

Wensen in verband met het levenseinde, de uitvaart of orgaantransplantatie, bijvoorbeeld, staan beter niet in een testament. Testamenten komen boven water na het overlijden en worden pas daarna behandeld, waardoor dergelijke wensen te laat gezien worden.

Meer informatie over testamenten en nalatenschap vindt u in de brochure ’21 vragen over uw nalatenschap en het maken van een testament’ van Kom op tegen Kanker.

Meer lezen