Welke gevolgen heeft de coronacrisis voor uw kankerbehandeling?

Langs alle kanalen kregen we de voorbije weken heel wat vragen van mensen die momenteel in behandeling zijn voor kanker. Ook mensen bij wie de behandeling nog moet opgestart worden, maken zich zorgen. Is het een optie om een behandeling uit te stellen of tijdelijk te onderbreken? We legden deze en enkele veelgestelde andere vragen voor aan Christel Fontaine, medisch oncoloog in het UZ Brussel.

De antwoorden in dit interview dateren van 13 april 2020, sommige zijn ondertussen bijgewerkt. U vindt hier de recentste vragen en antwoorden.

Is het een optie om bepaalde kankerbehandelingen uit te stellen of aan te passen?

Christel Fontaine, medisch oncoloog UZ Brussel

Christel Fontaine, medisch oncoloog UZ Brussel: ‘Een curatieve behandeling (bedoeld om een patiënt te genezen, red.) of een adjuvante behandeling (als aanvulling op de curatieve behandeling, red.) met chemotherapie, radiotherapie of doelgerichte therapie wordt beter niet uitgesteld.

Bij iemand die nog moet starten met chemotherapie, kunnen we wel de chemotherapieschema’s aanpassen.

We proberen te vermijden dat het aantal witte bloedcellen te sterk daalt door bijvoorbeeld tijdelijk slechts één soort medicijn (monotherapie) toe te dienen in plaats van een combinatie van meerdere soorten medicijnen (combinatietherapie). Bij een monotherapie is het risico op immuundepressie immers kleiner dan bij combinatietherapie.

In bepaalde gevallen starten we nu ook sneller met groeifactoren omdat die ertoe kunnen bijdragen dat het immuunsysteem sneller weer in orde is.’

Wat is dat precies, immuundepressie?

Christel Fontaine: ‘Als door de chemotherapie het aantal witte bloedcellen daalt, wordt het voor het immuunsysteem moeilijker om infecties of ziekten te bestrijden. Witte bloedcellen spelen een belangrijke rol in ons immuunsysteem. Ze gaan indringers zoals het nieuwe coronavirus te lijf. Daarom controleert de behandelend arts net zoals in ‘normale’ omstandigheden voor elke chemokuur of het bloed nog voldoende witte bloedcellen bevat.’

Zijn extra bloedcontroles wenselijk voor wie in behandeling is voor kanker?

Christel Fontaine: ‘In sommige gevallen kan dat noodzakelijk zijn. Dan kan dit via de huisarts gebeuren om verplaatsing naar het ziekenhuis te vermijden.’

Immuuntherapie verhoogt bij sommige patiënten de kans op een inflammatoire longontsteking. Is het wel verstandig om deze behandeling te laten doorlopen nu een virus circuleert dat ook schade kan toebrengen aan de longen?

Totdat de coronacrisis voorbij is, kan nivolumab (Opdivo) bijvoorbeeld om de vier weken in plaats van om de twee weken gegeven worden of pembrolizumab (Keytruda) om de zes in plaats van om de drie weken.

Christel Fontaine: ‘Bij immuuntherapie die al voor de coronacrisis werd opgestart, kan eventueel tijdelijk het interval verlengd worden. Totdat de coronacrisis voorbij is, kan nivolumab (Opdivo) bijvoorbeeld om de vier weken in plaats van om de twee weken gegeven worden of pembrolizumab (Keytruda) om de zes in plaats van om de drie weken. Bij patiënten die nog moeten starten met immunotherapie, bekijken we of uitstel mogelijk is.’

Heeft de uitbraak van COVID-19 gevolgen voor wie behandeld wordt met hormoontherapie?

Christel Fontaine: ‘Nee, hormoontherapie kan gewoon doorlopen omdat het geen effect heeft op het aantal witte bloedcellen en er in dat geval dus geen sprake is van immuundepressie (zie hoger, red.).’

Stel dat iemand al chemotherapie heeft gekregen met de bedoeling om voor de operatie de tumor te verkleinen. Kan die operatie dan eventueel uitgesteld worden?

Christel Fontaine: ‘Als een patiënt al een neoadjuvante behandeling heeft gekregen, dan hebben we een sterke voorkeur om de operatie te laten plaatsvinden.’

Wordt bij een kanker met uitzaaiingen de behandeling aangepast?

Christel Fontaine: ‘Een kanker met uitzaaiingen kan eventueel tijdelijk behandeld worden met anti-hormoontherapie of een doelgerichte therapie totdat de coronacrisis voorbij is. Bij patiënten met uitzaaiingen die starten met chemotherapie, kan er tijdelijk gekozen worden voor een monotherapie in plaats van een combinatietherapie (zie hoger, red.).’

Kan een kankerbehandeling op pauze gezet worden?

Bij chemotherapie willen we liever we zo weinig mogelijk pauzes, omdat daardoor het risico vergroot dat kankercellen resistent worden.

Christel Fontaine: ‘Dat hangt af van de situatie en van welke kankerbehandeling iemand krijgt. Bij chemotherapie verkiezen we zo weinig mogelijk pauzes, omdat daardoor het risico vergroot dat kankercellen resistent worden. We noemen dat therapieresistentie: de kankercellen zijn dan niet langer vatbaar voor een bepaalde behandeling. Maar bij sommige mensen, bijvoorbeeld wie een uitgezaaide kanker heeft en (soms jarenlang) behandeld wordt met antilichamen, zal een korte pauze waarschijnlijk geen gevolgen hebben.’

Wat met patiënten die in aanmerking komen voor een klinische studie?

Christel Fontaine: ‘Er zijn studies die gewoon doorgaan. Sommige studies zijn door de coronacrisis evenwel on hold gezet en er worden momenteel ook geen nieuwe studies opgestart. Iedereen die deelneemt aan een studie, wordt daarvan op de hoogte gebracht.’

Wat als een kankerpatiënt bijvoorbeeld koorts krijgt en de huisarts aanraadt om naar het ziekenhuis te gaan? Is dat wel veilig?

Christel Fontaine: ‘Alle ziekenhuizen werden opgesplitst in twee delen om de patiënten met COVID-19 en de andere patiënten uit elkaar te houden. Zowel het ‘gewone’ deel als het ‘COVID-19-deel’ hebben een spoedafdeling, een afdeling voor intensieve zorgen en natuurlijk ook gewone ziekenhuisafdelingen om alle patiënten goed te verzorgen. Op al die afdelingen staan artsen, verpleegkundigen, zorgkundigen en nog heel wat andere medewerkers klaar om de best mogelijke zorg te geven.’

Wat gebeurt er als een kankerpatiënt besmet raakt door het coronavirus? Wordt de kankerbehandeling dan stopgezet?

Christel Fontaine: ‘Chemotherapie en doelgerichte therapie die tot een sterke verlaging van het aantal witte bloedcellen kunnen leiden, worden stopgezet. Ook immuuntherapie wordt stopgezet. Hormoontherapie kan wel doorgaan.’

Moeten kankerpatiënten nu altijd alleen naar consultaties, onderzoeken en behandelingen of mag er in bepaalde gevallen iemand meegaan?

De afspraken voor begeleiding en bezoek kunnen verschillen van ziekenhuis tot ziekenhuis en kunnen ook veranderen. Informeer welke regels momenteel van toepassing zijn in uw ziekenhuis.

Christel Fontaine: ‘Als iemand zich sterk genoeg voelt om alleen naar een consultatie of onderzoek te gaan, dan liefst alleen. Indien dat niet zo is, dan mag de patiënt in ons ziekenhuis vergezeld worden door maximum één persoon. We vragen in dat geval aan de patiënt en de begeleider om in de wachtzaal een mondmasker te dragen en op voldoende op afstand van elkaar te gaan zitten. In het dagziekenhuis en op de hospitalisatieafdeling geldt voor iedereen: geen bezoek toegelaten, tenzij de patiënt palliatief is. De afspraken voor begeleiding en bezoek kunnen verschillen van ziekenhuis tot ziekenhuis en kunnen ook veranderen. Ik raad patiënten daarom om te informeren welke regels momenteel van toepassing zijn in hun ziekenhuis.’

Hoe gaat u als arts om met de huidige situatie?

Christel Fontaine: ‘Ik probeer zo goed als mogelijk op de hoogte blijven van de coronaepidemie in ons land en de maatregelen die worden getroffen, zodat ik op vragen met de juiste informatie kan antwoorden. Het komt er vooral op neer om de patiënten met de nodige en correcte informatie gerust te stellen. Mijn consultaties blijven in het ziekenhuis plaatsvinden, tenzij de patiënt schrik heeft om naar het ziekenhuis te komen. Via de telefoon uitleg geven over wat er verder moet gebeuren in het ziekteproces is bijna onmogelijk. Via videochat zou dat wel mogelijk zijn, omdat je dan visueel contact hebt met elkaar en je de patiënt beter kunt ondersteunen.’

Wat vindt u het moeilijkst?

Alleen bij palliatieve patiënten is er momenteel bezoek toegelaten. De andere zieken staan er nu alleen voor, zonder hun naasten, en dat wringt als zorgverlener. Het isolement van de zieke hoort niet bij ons vak.

Christel Fontaine: ‘Alleen bij palliatieve patiënten is er momenteel bezoek toegelaten. De andere zieken staan er nu alleen voor, zonder hun naasten, en dat wringt als zorgverlener. Tijdens het paasweekend zag ik bij het verlaten van het ziekenhuis een oudere vrouw die haar man kwam ophalen, hem warm omhelsde en zoende. Ze was zo blij hem terug te zien dat ze de social distancing vergat. De zorgverleners en de bewaking glimlachten. Het voelde warm aan het hart om dit te zien gebeuren. Het isolement van de zieke hoort niet bij ons vak en dat raakt ons.’

Bij sommige mensen zal mogelijk pas later kanker ontdekt worden, omdat ze nu bang zijn om naar het ziekenhuis te komen. Hoe gaat u daarmee om?

Christel Fontaine: ‘Het is uiteraard onwenselijk dat iemand door de coronapandemie te laat of later naar het ziekenhuis komt met klachten. Elk ziekenhuis neemt de nodige maatregelen om de COVID-patiënten te scheiden van de andere, zodat patiënten met klachten degelijk worden opgevangen zoals in normale omstandigheden. Aan de ingang van het ziekenhuis wordt aan de patiënten aangeboden om de handen te ontsmetten en krijgen ze een mondmasker, dus schrik hoeft echt niet.’

Welke boodschap wilt u nog meegeven aan mensen met kanker en hun naasten?

Christel Fontaine: ‘Veel patiënten zijn ongerust. Dat is heel begrijpelijk. Daarom is het zo belangrijk om contact op te nemen met uw behandelend arts als u vragen hebt. Hij kan het best uitleggen waarom een behandeling wordt aangepast of een consultatie of onderzoek wordt uitgesteld, en ook uw ongerustheid wegnemen. Hebt u koorts of andere klachten? Bel dan zo snel mogelijk naar uw huisarts of behandelend arts zodat u de beste zorg kunt krijgen. Mensen die naar het ziekenhuis moeten, kunnen erop rekenen dat het ziekenhuis al het mogelijke doet om een besmetting te vermijden. Ook bij de huisarts worden na een telefonische triage patiënten met een mogelijke besmetting door het coronavirus en andere patiënten van elkaar gescheiden en apart onderzocht.’

Bedankt om in deze woelige omstandigheden tijd vrij te maken om onze vragen te beantwoorden!

Meer informatie