Vruchtbaarheidssparende ingrepen en technieken bij vrouwen

Er zijn verschillende technieken om te proberen de impact van een kankerbehandeling op uw vruchtbaarheid te beperken, zodat u na de behandeling de kans hebt om uw kinderwens te vervullen. Hier leest u meer over mogelijke technieken en ingrepen bij vrouwen:

Foto iStock Voor jonge vrouwen zijn er ook technieken die proberen de impact te beperken van een kankerbehandeling op de vruchtbaarheid. Foto: in-vitrofertilisatiemiscrosoop. Bij ivf worden eicellen en zaadcellen in het laboratorium bij elkaar gebracht.

Soms worden meerdere technieken gecombineerd in één behandeling. Deze ingrepen vinden plaats vóór de behandeling van kanker. De meeste worden uitgevoerd in een fertiliteitscentrum. Bekijk de lijst van de fertiliteitscentra in Brussel en Vlaanderen (centra met een 'B' achter de naam zijn meer gespecialiseerd, enkel daar kan bijv. de terugbetaalde oncofreezing).

Wellicht komt u voor de lastige keuze te staan om wel of niet een vruchtbaarheidssparende ingreep te ondergaan. Een beslissing nemen is vaak niet eenvoudig; zeker omdat zoveel andere zaken uw aandacht vragen. Vraag aan uw arts wat de gevolgen en risico’s zijn van de verschillende keuzemogelijkheden:

  • géén vruchtbaarheidsbehandeling ondergaan
  • eicellen en/of eierstokweefsel invriezen
  • embryo’s invriezen
  • eierstokken verplaatsen (heelkundige ingreep)
  • de werking van de eierstokken onderdrukken

Eicellen of weefsel invriezen wordt ook wel cryopreservatie genoemd, of specifiek bij mensen met kanker oncofreezing.

Opvolging van uw vruchtbaarheid d.m.v. bloedafname en echografie is heel belangrijk na de kankerbehandeling. Ook wanneer uw menstruatiecyclus terugkeert, blijft die opvolging nodig. Uw eicelvoorraad kan immers aangetast zijn waardoor u sneller in menopauze gaat.

Als na uw kankerbehandeling blijkt dat u onvruchtbaar bent geworden en als u op dat moment toch een kinderwens hebt, kunt u eiceldonatie, draagmoederschap, adoptie of pleegzorg overwegen. Sommige koppels kiezen ervoor om verder te gaan zonder kinderen.

Vriesbewaring van eicellen

Vrouwen die voor een kankerbehandeling staan en een kinderwens hebben, kunnen ervoor opteren om onbevruchte eicellen te laten invriezen. Na de kankerbehandeling wordt er gekeken naar de gezondheid en de vruchtbaarheid van de vrouw en kunnen er na overleg eicellen worden gedooid, bevrucht in het lab en teruggeplaatst in de baarmoeder om een zwangerschap tot stand te brengen. Deze ingreep is mogelijk vanaf de puberteit, meer specifiek vanaf de eerste menstruatie.

Eicellen invriezen kan op twee manieren: na een hormonale stimulatie van de eierstokken, of zonder stimulatie, namelijk via in-vitromaturatie (ivm).

Het is mogelijk om onbevruchte eicellen te laten invriezen. Na de kankerbehandeling kunnen er eicellen worden gedooid, bevrucht in het lab en teruggeplaatst in de baarmoeder.

In een normale, spontane cyclus ontwikkelt zich elke maand één eiblaasje (follikel) met daarin één eicel. Door stimulatie met hormonen kunnen zich meerdere eiblaasjes tegelijk ontwikkelen. Wanneer de follikels na stimulatie groot genoeg zijn, kan men meerdere eicellen bekomen en vriesbewaren. Dat gebeurt door de follikels aan te prikken, meestal via vaginale weg. 

De hormoonbehandeling duurt ongeveer twee weken en kan dus alleen als er genoeg tijd is voor de start van de kankerbehandeling. Bij hormoongevoelige tumoren worden de hormooninjecties gecombineerd met tabletten die de hormoonspiegel in de bloedbaan onderdrukken. Zo heeft de hormoonbehandeling geen invloed op de ontwikkeling van de tumor.

Als een hormoonbehandeling door tijdsdruk niet mogelijk is, kunt u ervoor opteren om voor de behandeling onrijpe eicellen uit de eierstokken te laten oogsten. Het rijpingsproces gebeurt dan in het laboratorium. We noemen deze techniek in-vitromaturatie (ivm). Die techniek wordt niet in alle fertiliteitscentra toegepast, maar kan wel een meerwaarde zijn voor vrouwen die voor een kankerbehandeling staan.

Wetenschappelijk gezien blijven ingevroren eicellen zo goed als onbeperkt houdbaar. De wetgeving stelt een termijn van 10 jaar voor bewaring, maar die kunt u laten verlengen als u daartoe de nodige stappen onderneemt.

Vriesbewaring van embryo’s

Vrouwen kunnen dus eicellen onmiddellijk laten invriezen. Vrouwen met een vaste partner kunnen er ook voor kiezen om eicellen te laten bevruchten met zaadcellen van hun partner en de embryo’s te laten invriezen. Bij in-vitrofertilisatie (ivf) worden eicellen en zaadcellen in een laboratorium bij elkaar gebracht. 

Na de kankerbehandeling wordt er gekeken naar de gezondheid en de vruchtbaarheid van de vrouw en kan er na overleg een embryo worden ontdooid en teruggeplaatst in de baarmoeder om een zwangerschap tot stand te brengen.

Wetenschappelijk gezien blijven ingevroren embryo’s zo goed als onbeperkt houdbaar. De wetgeving stelt een termijn van 5 jaar voor bewaring, maar die kunt u laten verlengen als u daartoe de nodige stappen onderneemt.

Vriesbewaring van eierstokweefsel

Eierstokken zijn enkele centimeters groot en gemakkelijk bereikbaar via een kijkoperatie. Langs die weg kan één eierstok of een deel van een eierstok weggenomen worden, zonder veel risico op complicaties. Van het eierstokweefsel dat zo verkregen wordt, worden onmiddellijk kleine stukjes van de buitenste schil ingevroren. In die schil bevindt zich namelijk de eicelvoorraad. Nadien kan dat eigen eierstokweefsel teruggeplaatst (getransplanteerd) worden om opnieuw follikels (eiblaasjes) tot ontwikkeling te laten komen.

Eierstokweefsel invriezen vóór de kankerbehandeling om nadien terug te plaatsen wordt nog niet in elk fertiliteitscentrum toegepast. Er zijn wereldwijd tot nu toe wel al meer dan 90 zwangerschappen via deze behandeling tot stand gekomen.

Deze techniek wordt nog niet in elk fertiliteitscentrum toegepast. Wereldwijd zijn er tot nu toe wel al meer dan 200 zwangerschappen via deze behandeling tot stand gekomen. Vriesbewaring van eierstokweefsel kan ook worden aangeboden aan meisjes (zelfs voor de puberteit) die een kankerbehandeling krijgen met radio- en/of chemotherapie.

Wetenschappelijk gezien blijft ingevroren eierstokweefsel onbeperkt houdbaar. De wetgeving stelt een termijn van 10 jaar voor bewaring, maar die kunt u laten verlengen als u daartoe de nodige stappen onderneemt.

Verplaatsing van de eierstokken

Bij bestraling van het kleine bekken is het schadelijke effect op alle organen in die regio zeer direct. Daarom kan het een optie zijn om voor de start van een radiotherapie de eierstokken (tijdelijk) ‘op te hangen’ naar een hoger gelegen plaats in de buikholte, bv. onder de lever. Het doel is om ze buiten het bestralingsveld te brengen én ze mogelijk beter af te schermen tegen de straling. Deze ingreep verloopt via een kijkoperatie.

Onderdrukking van de werking van de eierstokken

Door inspuitingen met antihormonen worden uw eierstokken tijdelijk in een rustfase gebracht, waardoor ze minder gevoelig zijn voor schade door de behandeling. Deze behandeling biedt geen absolute garantie op het behoud van vruchtbaarheid, maar kan bij bepaalde kankertypes toch nuttig zijn om het verlies van eicellen door chemotherapie te beperken.

Lees ook deze verhalen