Ouderen met kanker in het woonzorgcentrum

Het is niet omdat ik ouder ben, dat er mij geen mooie toekomst te wachten staat
Jeanine Vannerom
Uit Leven, editie 74, april 2017

‘Toen ik hoorde dat ik kanker had, stortte mijn wereld niet in’, zegt Jeanine Vannerom. ‘Ik ben 78, heb het grootste deel van mijn leven al achter me.’ Toch wilde Jeanine de beste behandeling voor haar borstkanker. ‘Het is niet omdat ik wat ouder ben, dat er mij geen mooie toekomst meer te wachten staat.’

Auteur: Liesbet De Vuyst
Foto KotK/Leo De Bock

Jeanine verblijft sinds 2013 in een woonzorgcentrum. Toen verpleegkundigen haar op een ochtend uit bed tilden, had ze pijn onder haar oksel. Ze stelde een knobbeltje vast en ging naar het ziekenhuis. Daar kreeg Jeanine te horen dat ze zo snel mogelijk onder het mes moest. ‘Ik vermoedde dat ik kanker had, maar de artsen zwegen. Na de operatie kwam de gynaecoloog me zeggen dat de operatie geslaagd was en mijn borst gespaard bleef. Ik heb toen zelf gevraagd of het kanker was. De arts antwoordde bevestigend.’

‘Toen ik hoorde dat ik kanker had, stortte mijn wereld niet in zoals je dat soms van anderen hoort. Door de jaren heen heb ik de dingen leren aanvaarden zoals ze zijn. Ik voelde me hooguit wat schuldig omdat ik me sinds de menopauze niet meer had laten controleren. Dat is bij veel vrouwen van mijn leeftijd het geval.'

Levensduur is op dit moment belangrijker dan levenskwaliteit. Ik wil nog zo lang mogelijk bij Emile zijn.

'Als je in de overgang bent, sta je er niet meer bij stil dat een gynaecologisch onderzoek nog van nut kan zijn. Ook de artsen en de media sensibiliseren 70-plussers niet meer. Jammer, want het is toch niet omdat we al wat meer jaren op de teller hebben, dat de toekomst niet meer mooi kan zijn?’

Verliefd

Jeanine verwacht op haar 78 nog veel van het leven. ‘Het leven is hard voor me geweest’, zegt ze, ‘maar sinds kort toont het zich van zijn mooiste kant’.  Daar zit Emile voor iets tussen, op wie ze tot over haar oren verliefd is. ‘Ik wil bij Emile gaan wonen, misschien trouwen we ooit nog’, giechelt ze. ‘Ik ken Emile al van toen ik twintig was. Hij was achttien en had een oogje op mij, maar ik viel op rijpere mannen en ging er met een weduwnaar vandoor.’

Foto KotK/Leo De Bock

‘Mijn man, die ondertussen ook al enkele jaren overleden is, verloor zijn eerste vrouw aan borstkanker. Toch ben ik nooit bang geweest toen ik diezelfde diagnose kreeg. Ik weet dat de wetenschap erop vooruitgegaan is. Maar die wetenschap is er wel voor iedereen, jong en oud, en dus stond ik er bij mijn arts op dat ik ongeacht mijn leeftijd de behandeling zou krijgen die nodig was om te genezen. Na de operatie werd mijn borst dertig keer bestraald. Ik was daar moe van en liep lichte brandwonden op, maar ik herstelde nadien vlot. Chemo kreeg ik niet, maar mocht de kanker terugkomen, dan hoop ik dat ook ik van dat krachtig spul zal kunnen gebruikmaken. De misselijkheid zal ik erbij nemen. Levensduur is op dit moment belangrijker dan levenskwaliteit. Ik wil gewoon nog zo lang mogelijk bij Emile zijn.’

Lees meer over borstkanker opsporen als u 70+ bent.

Marcel laat zich niet behandelen voor blaaskanker

Foto KotK/An Nelissen

‘Lang, gelukkig, goedgevuld en boeiend’, zo vat Marcel Vander Heggen (85) zijn leven samen. Hij wil dat leven in schoonheid afsluiten en daarom heeft hij beslist om het niet nodeloos te rekken. Marcel ondergaat geen behandeling voor blaaskanker. Hij kiest voor levenskwaliteit in plaats van pijn.

‘Het leven is zoals een boek. Wanneer je aan het laatste hoofdstuk begint, weet je dat de allerlaatste pagina er weldra aankomt’, spreekt hij lyrisch. Hij bladert graag terug in dat boek want zijn leven was de moeite waard. Alleen de laatste jaren waren zwaar. Hij verloor zijn vrouw aan nierfalen en een jaar geleden werd bij hem blaaskanker vastgesteld. De ziekte kwam aan het licht toen Marcel zich liet opereren omdat hij problemen had bij het plassen. ‘Toen ik na de operatie bij de huisarts werd geroepen en die mij adviseerde om met mijn kinderen en een notaris samen te gaan zitten, wist ik hoe laat het was’, zegt Marcel. ‘Ondanks mijn leeftijd sloeg het nieuws toch in als een bom.’

Het lastigste was mijn kinderen vertellen dat ik me niet zou laten behandelen

‘Met de uroloog heb ik alle mogelijke behandelingen besproken. De meest drastische was de blaas volledig verwijderen en verder leven met een stoma. De blaas slechts gedeeltelijk wegnemen en bijkomend bestralen kon ook. De kans op complicaties was bij beide behandelingen groot door mijn leeftijd. Ik heb nooit aan mijn kinderen gevraagd welke optie hun keuze was. Ik wilde vermijden dat ze zich achteraf verantwoordelijk zouden voelen. Dagen heeft het geduurd vooraleer ik beslist heb om iedere vorm van behandeling af te zweren. Nog lastiger was het om dat aan mijn kinderen mee te delen. Ik ben hen ontzettend dankbaar dat ze mijn beslissing aanvaard hebben en dat ze niet geprobeerd hebben me op andere gedachten te brengen.’ 

Foto KotK/An Nelissen

Geen pijn

‘De keuze heeft me veel stress bezorgd, maar zodra ik de knoop had doorgehakt was er opnieuw rust in mijn hoofd. Ik heb op dit moment wat last van lichamelijke ongemakken, maar pijn voel ik niet. Dat was ook net mijn hoofdreden om verdere behandeling te weigeren. Ik weet dat de kanker op een dag weer zal woekeren, maar de dokters hebben me verzekerd dat ik niet zal moeten lijden. Ook dat stelt me gerust.’ 

‘Na mijn beslissing heb ik mezelf voorgenomen om van de resterende tijd nog het beste te maken. Natuurlijk heb ik moeilijke momenten, maar ik probeer mijn dagen goed te vullen zodat ik nauwelijks tijd heb om te piekeren. Zijn er activiteiten in het woonzorgcentrum, dan doe ik altijd mee. Op de kaartnamiddagen van de seniorenclub ben ik van de partij. En komt iemand me halen om te schaken, dan zeg ik niet nee.’ 

‘De beslissing om me niet te laten behandelen nam ik ruim een halfjaar geleden. Ik heb tot nu toe geen spijt gehad van die keuze. Binnenkort gaat mijn boek dicht. Ik heb een lang leven gehad, maar toch voelt het aan alsof het nog te kort was. Ik ben blij dat ik tot op het einde graag en goed geleefd heb. Hopelijk zal dat ook voor mijn kinderen een troost zijn.’ 

 

Geriater Nele Van Den Noortgate: ‘Onwetendheid helpt niet, maar frustreert’

Foto KotK/An Nelissen

Hoe oudere mensen met de diagnose kanker omgaan, kan heel verschillend zijn. De verhalen van Jeanine en Marcel maken dat duidelijk. ‘Sommige oudere patiënten ervaren de ziekte als heel bedreigend, het grootste deel reageert veeleer gelaten op het nieuws en is dankbaar voor het leven dat ze gehad hebben’, zegt geriater Nele Van Den Noortgate van het UZ Gent. ‘Maar hoe ze ook reageren, bijna allemaal willen ze goed geïnformeerd worden.’

Worden oudere kankerpatiënten op dezelfde manier ingelicht over hun ziekte als jongere? 

‘Nog te vaak merk ik een verschil. Oncologen zijn tegenover oudere mensen terughoudender. Ze denken dat die niet meer alles willen weten of niet meer in staat zijn om beslissingen te nemen. Toch willen oudere patiënten evengoed horen hoe ze ervoor staan. Zelfs wanneer genezen niet meer kan, moet dat besproken worden. Het is voor veel ouderen een troost te vernemen dat artsen er kunnen voor zorgen dat ze pijnloos zullen sterven.’

Ligt de verantwoordelijkheid alleen bij de arts?

Illustratie KotK/Griet Wittoek Meest voorkomende soorten kanker bij 75+'ers. Klik op de grafiek om ze te vergroten.

‘De arts wordt dikwijls onder druk gezet door familieleden. Zij willen met de beste bedoelingen de emotionele impact op de zieke beperken en vragen de dokter om informatie enkel met hen te delen. Oudere patiënten voelen zich daardoor buitengesloten. Ook de vertrouwensrelatie met de arts lijdt eronder. De familie moet beseffen dat onwetendheid niet helpt, maar frustreert. Het is ook belangrijk dat patiënten zelf aan hun dokter aangeven dat ze geïnformeerd willen worden. Zeggen dat ze zich niet goed voelen en vragen hoe dat komt, verlaagt voor artsen de drempel om dingen uit te leggen.’ 

Wat bepaalt of mensen zich al dan niet laten behandelen?

‘Niet de ziekte of de behandeling zijn doorslaggevend, wel de manier waarop iemand op dat moment in het leven staat. Mensen, zoals Marcel, die een gelukkig leven achter de rug hebben, zijn vaak bang dat een pijnlijke behandeling op het laatste moment dat leven nog uit evenwicht zal brengen. Daarom kiezen ze ervoor om wat eerder af te sluiten. Jeanine is verliefd en daardoor strijdvaardiger.’

Houdt een kankerbehandeling bij ouderen meer risico in?

Familieleden willende emotionele impact op de zieke beperken en vragen de dokter om informatie enkel met hen te delen. Oudere patiënten voelen zich daardoor buitengesloten.

‘Voor de behandeling start, stellen artsen een risicoprofiel op. Ze kijken daarvoor niet naar de leeftijd van de patiënt, wel naar zijn algemene conditie. De eerste vraag is of de patiënt de behandeling aankan en in hoeverre die extra problemen kan veroorzaken.

Daarnaast evalueren artsen ook de mentale gezondheid en het functioneren. Als dat laatste onvoldoende is, weten we dat mensen kwetsbaarder zijn. Maar zelfs de fitste ouderen hebben meer kans op complicaties en moeten van dichtbij opgevolgd worden.’

Wat doet een arts als een patiënt behandeling weigert?

‘Artsen aanvaarden die beslissing gemakkelijk als de patiënt ongeneeslijk is. Kan hij wel nog beter worden, dan gaan we na waarom hij zich niet laat behandelen. Meestal is de patiënt onvoldoende geïnformeerd en laat hij zich leiden door een negatief verhaal uit zijn omgeving. We moeten hem dan uitleggen dat darmkanker zijn buurman misschien heeft geveld, maar dat diezelfde kanker niet noodzakelijk zijn einde hoeft te betekenen. Soms is het levensmoeheid. Een oudere staat er bijvoorbeeld alleen voor. Zorgverleners kijken dan of dat probleem aangepakt kan worden. Maar uiteindelijk heeft de patiënt altijd het laatste woord.’ 

Kom op tegen Kanker wil mee de zorg voor ouderen met kanker verbeteren. Lees hier hoe de organisatie inzet op ouderen met kanker

Leven

Dit artikel is verschenen in het magazine Leven van Kom op tegen Kanker. U kunt hier alle verhalen uit het magazine lezen.