Oncopsychologe Sabine Markovitz over omgaan met verlieservaringen door je ziekte

Rouwen om het verloren zelfbeeld
Sabine Markovitz, psychologe

‘Het gaat eigenlijk goed met mij, maar toch heb ik zo’n verdriet. Dat is toch niet normaal?’ Het is een zinnetje dat Sabine Markovitz, oncopsychologe aan Campus Sint-Jan in Genk, in haar praktijk met de regelmaat van de klok hoort. ‘Natuurlijk wel’, luidt haar geruststellende antwoord. ‘Een diagnose van kanker is zo ingrijpend dat het niet meer dan logisch is dat de gevoelens van verdriet niet meteen verdwijnen na de behandeling. Je moet immers veel verlies verwerken: je verliest het vertrouwen in je lichaam, je zelfbeeld, je vertrouwde rol als echtgenoot, ouder, kostwinner… Maar met de juiste aanpak kan je zorgen voor een nieuw evenwicht in je leven.’

Auteur: Liesbeth Vandenberghe - Fotograaf: Ivo Hendrikx
Foto: Kotk/Ivo Hendrikx, Leven 56, oktober 2012

Kanker, het slaat als een mokerslag in je leven in. Je omgeving reageert meestal met groot begrip op het verschrikkelijke nieuws, maar wat als de behandeling achter de rug is? Het wordt vaak over het hoofd gezien dat je als kankerpatiënt niet alleen je fysieke gezondheid verliest, maar nog zoveel andere dingen. Dingen die ervoor zorgen dat je nog lang kan blijven zitten met overweldigende gevoelens van rouw en eenzaamheid, al is je behandeling misschien succesvol verlopen.

Zo veel verloren

‘Weinig mensen zijn zich daar echt van bewust’, vertelt oncopsychologe Sabine Markovitz. ‘Het verlies van vertrouwen in het eigen lichaam bijvoorbeeld: dat heeft altijd goed gefunctioneerd en dan blijkt plotseling dat je met kanker rondloopt. Het gevoel de controle over lijf en leden te verliezen zorgt ervoor dat veel kankerpatiënten voortdurend in angst leven en bij elk kwaaltje meteen in paniek slaan. De tijd van nonchalant en onbezorgd in het leven staan is definitief voorbij. Niets is voortaan nog als vroeger.’

Veel patiënten zien ook hun zelfbeeld aangetast. ‘Een borstamputatie, vermoeidheid, incontinentieproblemen, concentratieproblemen, een falend geheugen, seksuele problemen: het zijn maar enkele van de mogelijke gevolgen van een kankerbehandeling.

Als kankerpatiënt verlies je dingen zoals het vertrouwen in je lichaam, je zelfbeeld, je vertrouwde rol als echtgenoot, ouder, kostwinner. Dat zorgt ervoor zorgen dat je nog lang kan blijven zitten met overweldigende gevoelens van rouw en eenzaamheid, ook al is je behandeling succesvol verlopen.

Patiënten worden op hardvochtige wijze geconfronteerd met de vaststelling dat ze hun rol – die van (seksuele) partner, ouder, kind of kostwinner – niet meer kunnen vervullen zoals vroeger. Een kankerpatiënt moet zijn zelfbeeld bijstellen, samen met zijn verwachtingen en doelen in het leven. Het hoeft geen betoog dat dit niet evident is.’

Gevoelens van verlies zijn normaal

De meesten gaan ervan uit dat deze gevoelens van verlies en het verdriet dat daarmee gepaard gaat, automatisch zullen verdwijnen na de behandeling. Maar niets is minder waar, vertelt Sabine. De grootste groep van patiënten klopt zo’n anderhalf tot twee jaar na hun behandeling voor het eerst bij haar aan.

Foto: Kotk/Filip Claessens, Leven 56, oktober 2012

‘De eerste tijd staat een kankerpatiënt in overlevingsmodus en gaat alle aandacht naar de behandeling. Daarna verwachten ze dat het gewone leven weer zijn gang zal gaan. Maar zo eenvoudig is het niet.’

Als men iets verliest, is het normaal dat men daar verdriet om heeft. Maar dat verdriet moet worden erkend en herkend, door de patiënt zelf, maar ook door de omgeving. Sabine: ‘Mensen bedoelen het vaak goed, hoor, en zeggen dan dingen als: “Wat zie je er goed uit.” Of: “Kop op, je bent er nog, dus geniet ervan.” Ook dokters brengen het nieuws dat de therapie aangeslagen is vaak als een grote goednieuwsshow. Maar het doet patiënten zo’n deugd dat men ook begrip heeft voor hun rouwgevoelens, hun onzekerheid.’

Net dat begrip zorgt ervoor dat mensen de veerkracht vinden om te leren leven met wat hen is overkomen. Sabine: ‘Sommige patiënten lopen het risico vast te lopen in hun verdriet en kunnen niet langer zien wat er wel nog goed gaat. Sociale isolatie, depressie, verhoogde prikkelbaarheid of relationele problemen zijn mogelijke gevolgen van deze fixatie. Maar als er een ding is dat ik heb geleerd in die tien jaar praktijk, dan is het wel dat elke mens over een grote innerlijke kracht beschikt om zijn leven weer vorm te geven en weer gelukkig te worden. Ik hoor dat vaak op het einde van een therapie: “Ik had nooit gedacht dat ik dit zou aankunnen, ik sta er versteld van waartoe ik in staat ben.” Is dat niet mooi?’

Tips om met verlieservaringen om te gaan voor wie kanker heeft (gehad)

Leven

Dit artikel is verschenen in het magazine Leven van Kom op tegen Kanker. U kunt hier alle verhalen uit het magazine lezen.