Marc Buelens blikt terug op de ziekte en het afscheid van zijn vrouw

Het moeilijkste om te delen was de onzekerheid
Marc Buelens
Uit Leven, editie 61, januari 2014

Ann Vermeiren stierf op 27 november 2011 aan borstkanker. Ze schreef haar laatste levenservaringen neer in een boek dat postuum werd uitgegeven met de hulp van haar man Marc Buelens. Twee jaar na haar dood bladeren we samen met Marc Buelens door het boek, door hun leven samen en door zijn nieuwe leven zonder Ann. ‘Verdriet heeft daarin nog een plaats, maar ik zoek het niet zelf op.’

Auteur: Frederika Hostens - Fotograaf: Lieven Van Assche
Foto Lieven Van Assche

In 2007 werd Ann Vermeiren behandeld voor borstkanker, twee jaar later herviel ze. De uitzaaiingen konden niet meer gestopt worden. In oktober 2011 werd een kwaadaardig gezwel op een eierstok ontdekt. De dokters wilden het nog operatief verwijderen, Ann zag een ingrijpende operatie en daarna ‘aangepaste’ chemotherapie niet meer zitten. Ze wilde sterven zoals ze zelf wilde: euthanasie was haar keuze. ‘Het was haar keuze, en ik heb die onmiddellijk aanvaard’, vertelt Marc Buelens (63). ‘Controle willen hebben, was een stuk van haar identiteit, van haar bodem en daardoor ook van onze relatie. Ann was een fiere dame. Ze had heel haar leven zorg gedragen voor haar lichaam. Uitgerekend dat lichaam liet haar in de steek. Ze wou niet aftakelen, ze wou zichzelf blijven verzorgen en zelf initiatief blijven nemen. Daarom koos Ann voor euthanasie en daarom volgde ik haar in die keuze.’

Welke gevoelens overheersten bij u toen uw vrouw ziek was?

'De machteloosheid en het gebrek aan perspectief. Niemand durfde op een bepaald moment nog te zeggen wat het perspectief was. We vermeden conversaties over gebeurtenissen die voorbij de vermoedelijke “vervaldatum” lagen omdat we wisten dat Ann ze waarschijnlijk niet meer zou meemaken. In ons geval was dat bijvoorbeeld de volgende Kerstmis, de volgende reis, de Olympische Spelen die de zomer erna zouden plaatsvinden, de Amerikaanse presidentsverkiezingen een jaar later… Dat beperkte ons erg, want daarvoor leefden we in de toekomst. We maakten almaar plannen, we keken niet om naar het verleden.’

Konden jullie alles blijven delen?

We vermeden conversaties over gebeurtenissen die voorbij de vermoedelijke “vervaldatum” lagen omdat we wisten dat Ann ze waarschijnlijk niet meer zou meemaken.

‘In de mate van het mogelijke wel, wellicht omdat we al altijd heel veel met elkaar hadden gedeeld. Het was de basis van onze relatie. Wij voelden bij elkaar hoop, we vroegen ons samen af “Mogen we wel hopen” of “Mogen we opnieuw hopen”, we deelden de bittere ontgoochelingen …

Niet altijd met woorden, soms gewoon door elkaar vast te nemen of samen stil te zijn. Binnen de grenzen van twee verschillende persoonlijkheden en van twee fundamenteel verschillende gevolgen - ik ging mijn vrouw verliezen en zij haar leven - heb ik zelden het gevoel gehad dat we onze gevoelens en gedachten niet langer konden delen. Het moeilijkste om te delen was de onzekerheid. Met elkaar, met onze kinderen en kleinkinderen, met familie, vrienden en collega’s. We ondervonden dat ook in onze communicatie met de artsen. Als zij zich onzeker voelen, weten ze dikwijls niet meer wat gezegd en geven ze die onzekerheid door.’

Denkt u dat uw vrouw zich eenzaam voelde?

Foto Lieven Van Assche

‘Ik heb nooit het gevoel gehad dat wat Ann overkwam, iets was wat ze alleen moest verwerken. Ze heeft vaak tegen mij gezegd dat ze het met mij kon verwerken. Toch vraag ik me af of ik wel genoeg empathie heb getoond. Het was pas toen ik het medicijnkastje leegmaakte en zag welke eindeloze reeks medicatie Ann moest nemen om de nevenverschijnselen van de therapie draagbaar te maken dat ik besefte hoe erg het voor haar moet geweest zijn. Nog altijd is het voor mij soms een moeilijk moment in de badkamer als ik Ann voor de spiegel zie staan als een zieke vrouw, zij die zo trots was op haar lichaam, zij die zo trots was op haar identiteit.’

Hebt u zich zelf soms eenzaam gevoeld in die periode?

De problemen in mijn eigen leven leken plots zo onbenullig, zo egoïstisch, zo klein in vergelijking met wat Ann meemaakte.

‘Ja, in de mate dat ik nog een eigen leven had en dat de problemen in dat eigen leven plots zo onbenullig, zo egoïstisch, zo klein leken in vergelijking met wat Ann meemaakte. Ik kon daar niet mee terecht bij Ann of bij iemand anders. Mijn kleine, soms heel praktische problemen wogen helemaal niet op tegen het grote probleem waar zij voorstond. Na haar dood keerde die situatie helemaal om: plots kreeg ik alle aandacht voor mijn problemen, reële of irreële, kleine of grote… Veel mensen weten beter hoe zich te gedragen bij iemand die zijn partner verloren heeft - dan doen ze, weliswaar stuntelend, een eerlijke poging en voel je die warmte en genegenheid - dan bij iemand die zijn partner gaat verliezen.’

Hoe blikt u terug op de laatste maanden samen?

Foto Lieven Van Assche

‘We hebben samen Anns levensfilosofie die voor een stuk ook de mijne was tot de laatste dagen proberen toe te passen: “Kies en bemin je keuze”. We konden samen van een herfstdag in Brugge genieten, van een wandeling aan zee, van een lekker etentje, van een mooie film. We deden dat relatief onvoorwaardelijk. Het was niet zo dat we telkens opnieuw dachten: het zou wel eens de laatste keer kunnen zijn. Het was haar wens en haar wil om zo afscheid te nemen van het leven. Dankzij het feit dat ze weinig pijn had, heeft ze het ook zo kunnen doen.’

Wat blijft er van die levensfilosofie nog overeind nu Ann er niet meer is?

‘Ann en ik hadden samen gerouwd, waardoor mijn rouwproces na haar dood zeer kort was. Ik ben in mijn verdriet gegaan, maar ik ben ook snel keuzes beginnen te maken. Ik voelde me niet langer machteloos, ik kon opnieuw beslissingen nemen en ze uitvoeren. Ik begon als het ware aan een derde leven. Ik heb een leven als kind gehad bij mijn ouders, ik ben ongeveer veertig jaar getrouwd geweest met Ann en na haar dood ben ik aan een derde leven begonnen. Verdriet heeft nog een plaats in dat leven. Soms is het daar in alle hevigheid terug, door een bepaald woord, een bepaald beeld, een bepaalde situatie... Ik loop daar niet van weg, maar ik zoek het ook niet zelf op. Ik heb voor mezelf beslist om me daar niet in te wentelen.’

Omdat verdriet een negatieve emotie is?

‘Neen, dat is het niet. Verdriet is niet destructief. Afgunst, jaloezie, boosheid, minachting… zijn dat wel, maar verdriet is gewoon verdriet.’

 

Marc Buelens is hoogleraar-partner van Vlerick Business School en doceert er management. Hij is van opleiding psycholoog en is auteur van verschillende managementboeken. In 1997 schreef hij een boek over zelfzorg. Hij deed dat samen met zijn vrouw Ann Vermeiren, die ook psychologie studeerde en als therapeute veel mensen heeft begeleid in hun zoektocht naar betere zelfzorg.

Boek

Ann Vermeiren, Kies en bemin je keuze, zelfzorg bij je levenseinde: verhaalt de laatste levensfase van Ann, die aan borstkanker sterft. Lannoo 2012, ISBN: 9789401401319.

Als iemand uit uw omgeving niet meer kan genezen

Hoe delicate onderwerpen aansnijden? Hoe er met de kinderen over praten? Hoe houdt u het vol als mantelzorger? Misschien kan de brochure ‘Balans in evenwicht. Praktische tips voor familieleden van een palliatieve persoon’ (pdf) van de Federatie Palliatieve zorg u tot steun zijn.

Leven

Dit artikel is verschenen in het magazine Leven van Kom op tegen Kanker. U kunt hier alle verhalen uit het magazine lezen.