Onderzoek naar nieuwe behandelingen

Dankzij langdurig wetenschappelijk onderzoek kunnen artsen behandelingen verbeteren en de levenskwaliteit van patiënten verhogen. Klinische studies zijn een vorm van wetenschappelijk onderzoek, meer bepaald onderzoek op mensen. Lees hier meer over voor- en nadelen, hoe deelnemen en wat u moet weten voor u in een studie stapt. 

Van lab naar dieren naar mensen

Nieuwe kankerbehandelingen en -geneesmiddelen worden uitvoerig getest in drie omgevingen: 

  • In het laboratorium: in proefbuizen, meestal op tumorcellen.
  • Op dieren: proefdieronderzoek (bijv. op muizen)
  • Bij mensen: klinische studies (in het Engels clinical trials of trials genoemd)

Doel klinische studies

Een klinische studie heeft als doel om nieuwe behandelingen of geneesmiddelen te testen, om bestaande behandelingen te verbeteren, om meer te weten te komen over een bepaalde soort kanker of de behandeling ervan of om nieuwe onderzoeksmethoden te vinden om beter kanker op te sporen en de juiste diagnose te stellen. 

Soorten klinische studies

Een klinische studie is wetenschappelijk onderzoek in het ziekenhuis waarbij patiënten betrokken zijn Een klinische studie is wetenschappelijk onderzoek in het ziekenhuis waarbij patiënten betrokken zijn.

Er bestaan verschillende soorten klinische studies: 

  • Observationele studies: de onderzoekers verzamelen gegevens door mensen te observeren, bijvoorbeeld patiënten die een bepaalde behandeling krijgen. Dat soort studies zijn onder andere belangrijk om neveneffecten die pas lang na de behandeling aan de oppervlakte komen, op te sporen. 
  • Interventiestudies: de onderzoekers testen bepaalde ‘interventies’ (handelingen of behandelingen) bij patiënten: 
    - nieuwe medicijnen 
    - nieuwe behandelingen gericht op het emotioneel en sociaal welzijn (deze studies worden psychosociale studies genoemd) 
    - nieuwe fysiotherapeutische behandelingen  
    - nieuw zorgaanbod  
    - … 

Klinische studies om medicijnen te testen

In een klinische geneesmiddelenstudie wordt een nieuw geneesmiddel, een nieuw gebruik van een bestaand geneesmiddel of een nieuwe combinatie of volgorde van bestaande geneesmiddelen getest. Ook behandelingen zonder medicijnen, zoals nieuwe chirurgische methoden of radiotherapietechnieken, kunnen in zo’n studie getest worden. De onderzoekers evalueren of de nieuwe behandeling veilig is (veiligheid) en of ze betere resultaten oplevert dan de bestaande standaardbehandeling (werkzaamheid). 

Elke klinische geneesmiddelenstudie moet vier fases doorlopen voordat een nieuwe ontdekking tot een nieuwe behandeling kan leiden. Die fases zijn nodig om zeker te weten dat een behandeling werkt en veilig is. Meer lezen over de vier fases van een klinische studie om medicijnen te testen

Psychosociale studies

Kanker heeft niet alleen lichamelijke gevolgen. De ziekte heeft ook invloed op hoe iemand zich voelt en op relaties, sociale contacten, werk, hobby’s … Deze gevolgen worden psychosociale gevolgen genoemd. Met de uitkomsten van psychosociale studies kan de zorg en begeleiding van mensen met kanker verder worden verbeterd. De resultaten zeggen ook iets over het gebruik van de gezondheidszorg en de tevredenheid van patiënten. 

Wel of niet deelnemen aan een klinische studie?

Als u deelneemt aan een studie tekent u een informed consent-formulier. Dat is een schriftelijke verklaring waarin u zich akkoord verklaart met alle informatie die u over de studie gekregen hebt. Als u deelneemt aan een studie tekent u een informed consent-formulier, dat is een schriftelijke verklaring waarin u zich akkoord verklaart met alle informatie die u over de studie gekregen hebt.

Of u deelneemt aan een klinische studie of niet, beslist u zelf. Maar omdat zo'n beslissing niet gemakkelijk te nemen is, is het belangrijk dat u

  • zich zeer goed informeert en laat informeren;
  • er voldoende tijd voor neemt om erover te praten met uw arts, uw partner of andere mensen uit uw omgeving.

Als patiënt, aan wie het voorstel gedaan wordt om deel te nemen, krijgt u zowel mondelinge als schriftelijke informatie. U kunt altijd informatie bijvragen, of raad vragen aan uw huisarts, een specialist die niet bij het onderzoek betrokken is ... 

U kunt alleen deelnemen aan een studie als u een schriftelijke verklaring tekent waarin u toestemt en waarin u zich akkoord verklaart met alle informatie die u over de studie gekregen hebt. Die toestemming heet informed consent. U bent echter helemaal vrij in uw keuze. Als u beslist om niet deel te nemen, zal de specialist uw beslissing respecteren. U kunt zich tijdens het onderzoek ook altijd terugtrekken – maar leg dit wel aan de arts voor. Als u hierover altijd zorgvuldig met uw arts praat, hoeft u over het stopzetten of niet deelnemen ook geen schuldgevoel te hebben.

Wetgeving en controle klinische studies

Om patiënten die deelnemen aan klinische studies optimaal te beschermen, zijn er internationale richtlijnen en strikte Belgische wetgeving. In België is de wettelijke basis de wet van 7 mei 2004 inzake experimenten op de menselijke persoon en haar uitvoeringsbesluit (KB) van 30 juni 2004.

Er zijn verschillende veiligheidsmechanismen om het belang van de patiënt in een klinische studie te beschermen. Zo wordt elke studie voor aanvang grondig doorgelicht door een ethische commissie. Voor onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen is ook de goedkeuring van het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) vereist.

Waar vindt u een klinische studie?

Gesprek dokter met patiënt Misschien stelt uw behandelend specialist voor om deel te nemen aan een klinische studie. U kunt ook zelf vragen of er voor uw kankertype een studie loopt of start waar u eventueel kunt in stappen.

Soms zal uw behandelend arts u voorstellen om aan een klinische studie deel te nemen.

Als uw arts geen klinische studie voorstelt, maar u wel geïnteresseerd bent om aan een studie deel te nemen, dan kunt u best uw arts vragen of en waar er een klinische studie voor uw kankertype loopt en of u er mogelijk voor in aanmerking komt. Klinische studies zijn geregistreerd en uw arts kan weten hoe hij naar klinische studies moet zoeken. 

U kunt via de sites hieronder ook zelf naar een klinische studie zoeken: 

Lees deze verhalen van patiënten