Kanker en je relatie. Intimiteit met een gehavend lichaam

Met mijn pyjama aan in bed
An

Het lichaam van Ann is getekend door een borstamputatie en twee reconstructies. Een jaar geleden kwam een nieuwe partner onverwacht op haar weg. Praten over haar kanker was geen probleem, haar lichaam tonen wel.

Auteur: Els Put - Fotograaf: Filip Claessens
Foto: KotK/Filip Claessens, Leven 51, juli 2011

‘Alsof ik het wist’, vertelt Ann over het moment dat de arts haar vertelde dat ze kanker had. ‘Mijn moeder is op 49 jaar overleden van kanker. Nu was het mijn beurt, ik was 36. Het bolletje in mijn linkerborst dat eerst goedaardig leek, was het niet. Dat was een serieuze klop. Wat dat betekende, drong eerst niet tot me door. Ik leef nog, was het enige dat door mijn hoofd spookte. Ik kan er nog over zeuren! Ik hoopte dat het weefselonderzoek niets kwaadaardigs zou aantonen. Maar niet dus: een maand na de eerste ingreep verloor ik mijn borst en moest ik radiotherapie.

'Geweend heb ik. Gelukkig hoefde ik geen chemo, al had ik mijn jongens daar wel al op voorbereid. Ze waren toen vijf en zes, nu zijn ze tien en elf. "Krijg jij dan geen kale kop?", vroegen ze. Ze leken wel ontgoocheld. Ik vond het best want ik kon mijn leven weer opnemen. En dat heb ik ook gedaan. Ik heb mijn leven helemaal omgezwaaid en ben voor 300% gaan leven. Voordien had ik het gevoel dat ik geleefd werd. Zo wou ik het niet langer. Ik wou genieten, ging uit met vrienden, sprak af om samen een terrasje te doen, een film te zien, … Ik zat niet meer stil, voelde me weer achttien jaar. Terwijl voordien mijn man vaak weg was om met zijn band te gaan spelen, was ik nu het meest van huis. Binnen kwamen immers de muren op me af. Ik werd er gek. Mijn man zag het gebeuren en kon het niet volgen. Hij was te braaf, had me met mijn voeten terug op de grond moeten zetten.'

Kanker is mijn redding geweest: ik leef weer. Maar het betekende wel de ondergang van onze relatie.

'Maar we konden er niet over praten. We dreven uit elkaar. Ik zag mezelf ook niet graag, met al die littekens. Al maakten die voor hem niet uit. Anderhalf jaar geleden zijn we gescheiden. Nu zijn we weer beste vrienden. Onze relatie is voorbij en toch weer niet: we zijn samen ouders. We spreken elkaar haast dagelijks over onze jongens. Weinigen doen ons dat na.'

'Kanker is mijn redding geweest: ik leef weer. Maar het betekende wel de ondergang van onze relatie. Nu hebben we beiden een nieuwe partner, een nieuwe start gemaakt.'

Een mooi decolleté

'Spannend was dat wel, een nieuwe relatie aandurven. Ondertussen had ik een borstreconstructie gehad. Dat wist ik van dag één: dat ik een reconstructie wou. Tijdens de ziekenhuisopname voor de borstamputatie leerde ik een patiënte op de afdeling kennen. "Wil je mijn reconstructie eens zien?", vroeg ze en zonder op mijn antwoord te wachten, trok ze haar pyjama naar boven. "Kijk maar", zei ze. Doordat ze zo ongedwongen haar lichaam toonde, viel er spanning van me af. Zo kan het ook, leerde ik, heel natuurlijk omgaan met dat nieuwe lichaam.'

'Twee jaar later kreeg ik zelf een borstreconstructie met weefsel uit mijn buik. Maar er liep iets fout. Ik kreeg een zware bloeding in mijn nieuwe borst en moest een tweede ingreep. Daarbij werd weefsel uit mijn rug genomen om een nieuwe borst te maken. Mijn lichaam staat dus vol littekens: boven en onder die nieuwe borst, schuin over mijn rug, en helemaal dwars over mijn buik. Echt niet mooi. Ik zal nooit meer echt tevreden zijn met dit lichaam. Ik kan nog wel een mooi decolleté dragen, maar een bikini is moeilijker. Ik verstop mijn littekens zoveel mogelijk.'

Voor het eerst weer vrijen

Foto: KotK/Filip Claessens, Leven 51, juli 2011

'Een nieuwe relatie stond een jaar geleden niet op mijn programma. Er was zoveel veranderd in mijn leven: wonen op een nieuwe plek, alleen zijn na de scheiding, het co-ouderschap, ook een nieuwe job. Dus toen een vriendin me op een avond vroeg om iets te gaan drinken met haar vriend en een kennis, stond mijn hoofd helemaal niet naar iemand leren kennen. Maar het klikte meteen. Spontaan verzeilden we naast elkaar, we praatten en bleven uren praten, precies of ik hem al jaren kende.'

'Toevallig kwam mijn ziekzijn ter sprake en ik vertelde gewoon alles wat me overkomen was, ook de borstamputatie en de reconstructies. Ik beschreef de littekens, heel spontaan. Hij kende meteen mijn verhaal. En dat voelde goed. Zo moest ik nadien ook niets meer uitleggen, het onderwerp nadien niet meer aansnijden. Ik denk dat dat behoorlijk ongemakkelijk gevoeld zou hebben. We zagen elkaar snel heel veel en intiem willen zijn, kwam er ook al vlug aan. Ik vond het eerst wat moeilijk om dicht bij een man te zijn, een andere man dan mijn ex-man met wie ik vijftien jaar samen geweest was. Dat was even wennen. En natuurlijk ook die littekens tonen, dat zag ik niet zo zitten. Die eerste keren trok ik gewoon mijn pyjama aan en liet ik nog niet veel zien. Dat had ik nodig.'

Ik beschreef de littekens, heel spontaan. Hij kende meteen mijn verhaal. En dat voelde goed.

'Maar mijn vriend vond dat helemaal niet moeilijk. Hij streelde mijn hele lichaam, meed die littekens of die nieuwe borst niet. En dat voelde goed. Dat maakte dat ik me weer ‘heel’ en vrouw voelde.'

'Toen we elkaar leerden kennen, had ik sterk het gevoel: dit is te snel. Ik heb eerst nog tijd nodig voor mezelf. Om mijn eigen plek te vinden. Maar ik kon geen neen zeggen tegen mijn vriend. Het zat te goed. Het zit nog altijd heel erg goed. We kunnen zalig samen praten, hij is super met mijn kinderen, en ja, hij is gewoon super!'

Tips voor patiënten

  • Probeer over uw twijfels te praten met uw partner. Dat neemt een deel van de spanning weg. Het geeft hem (of haar) ook de mogelijkheid om te wennen en om over zijn (haar) onzekerheden te praten. Geef hem (haar) de ruimte om vragen te stellen.
  • Lotgenotencontact kan helpen. U kunt veel leren van de manier waarop anderen met hun ziekte omgaan, net zoals Ann. De onderlinge verbondenheid geeft bovendien meer zelfvertrouwen in sociale contacten. Lotgenoten kunt u vinden via een lotgenotengroep.
  • Als u er zelf klaar voor bent, kunt u misschien zelf steun geven aan lotgenoten. Dat vergroot uw zelfvertrouwen.

Tips voor nieuwe partners

  • Luister naar het verhaal van uw partner, mijd het onderwerp niet. Het is beter om duidelijk te maken dat u niet weet wat te zeggen dan te doen alsof er niets aan de hand is.
  • Probeer ook over uw eigen gevoelens te praten en eerlijk te reageren. Bent u geschrokken, zeg dat dan. Openheid geeft duidelijkheid, veiligheid en vertrouwen.
  • Mijd de littekens niet bij intiem contact.
  • Ook voor partners kan contact met lotgenoten veel betekenen. In sommige ziekenhuizen zijn er bijeenkomsten voor partners; ook op het lotgenotenforum zitten er veel partners.

Wat doe je met het verlangen naar een nieuwe partner?

Foto: KotK/An Nelissen, Leven 51, juli 2011

Kanker schendt je lichaam. Na het ziekteproces is je lichaam anders, de behandeling heeft littekens nagelaten. Erg duidelijke littekens wanneer je bijvoorbeeld een stoma hebt of een borstamputatie onderging. Wat als je iemand nieuw ontmoet die je verhaal niet kent? Durf je dan een nieuwe relatie aan? Een intieme relatie die je geschonden lichaam blootgeeft?

‘Wat doe je met dat verlangen naar een nieuwe partner?’ vragen we Eva Maertens, oncopsychologe in het AZ Sint-Blasius in Dendermonde. Eva reageert: ‘Wanneer je lichaam getekend is door kanker, stel je jezelf een heleboel vragen. Ben je nog aantrekkelijk na die borstamputatie of met een stoma? Kan een nieuwe relatie nog? Maar op het moment dat het klikt, staat dat niet langer op de voorgrond, al blijft het wel in je achterhoofd spelen. Een gehavend lichaam is geen reden om een relatie niet aan te gaan.’

Kanker kan ook maken dat je- als je alleen bent - sterk gaat verlangen naar steun en liefde. Een nieuwe partner kan heel welkom zijn. Maar patiënten voelen zich vaak heel onzeker. Ze proberen de gevolgen van hun ziekte vaak te verbergen en geven zich minder snel bloot aan een mogelijke partner. Eva: ‘Ten onrechte. Vaak lopen de dingen in realiteit anders en makkelijker dan verwacht.  Voor nieuwe partners is dat zelden een probleem.’ Dat je naar een nieuwe partner verlangt, is vaak ook een signaal dat er in je verwerkingsproces weer ruimte komt voor iets anders. Niet alle verdriet of angst is daarom afgerond maar je bent wel klaar voor iets nieuws.

Ontmoet je een nieuwe partner, dan komt er een moment dat je je verhaal moet vertellen. Eva: ‘Wanneer je dat best doet, is moeilijk in te schatten. De praktijk leert dat het doorgaans niet zo verstandig is om bij een eerste kennismaking alles tot in de details te vertellen. Daarentegen is het ook niet aan te raden te wachten tot je met elkaar naar bed gaat. Kortom: het is een kwestie van zoeken naar een geschikt moment. Een moment waarop je je zo vertrouwd voelt in je nieuwe relatie dat je er vrij over kan praten’.

Om een nieuwe partner je geschonden lichaam te tonen heb je vaak wat tijd nodig. Eva: ‘Wanneer je jezelf weer vertrouwd voelt met je lichaam ben je er klaar voor. Al is het best moeilijk om dat nieuwe lichaam te aanvaarden. Bij de meeste patiënten loopt dat proces spontaan en intuïtief. Aanraken en aangeraakt worden, zoals in het verhaal van Ann (hierboven), helpt. Blijf je onzeker, dan is een nieuwe relatie aangaan een erg grote uitdaging omdat lichamelijkheid en seksualiteit een grote plaats innemen in relaties. Blijft dat moeilijk voor je, dan zoek je best professionele hulp.’

Leven

Dit artikel is verschenen in het magazine Leven van Kom op tegen Kanker. U kunt hier alle verhalen uit het magazine lezen.