Bewegen en kanker in coronatijd

Wat kunnen mensen die kanker hebben of gehad hebben tijdens deze coronatijd doen om in beweging te blijven? Hoe kunnen ze toch aan hun fysieke conditie blijven werken? Wat kan er in de plaats van oncorevalidatie in groep? En waarom is bewegen net nu zo belangrijk? We vroegen het aan Anneleen Gebruers, kinesitherapeut UZ Leuven en prof. dr. Gaëtane Stassijns, diensthoofd Fysische Geneeskunde en Revalidatie UZA.

Oncorevalidatie en kinesitherapie

Wat kan iemand met kanker doen om op een veilige manier aan zijn fysieke conditie en kracht te blijven werken nu groepsactiviteiten opgeschort zijn?

Anneleen Gebruers, kinesistherapeut UZ Leuven

Anneleen Gebruers, kinesitherapeut UZ Leuven: ‘Het is inderdaad van belang dat de patiënt zowel conditie- als krachtoefeningen probeert te doen. Wandelen en fietsen zijn goede en veilige activiteiten om aan de conditie te werken. Een tip hierbij: Probeer te starten van wat je gewoon bent om te doen en bouw de duur van de wandeling of fietstocht met maximum 10 procent per week op. Krachtoefeningen kan je thuis eventueel doen met behulp van online oefeningen. Er ontstaan op dit moment veel initiatieven van sportverenigingen die online lessen aanbieden, het loont de moeite om even rond te zoeken. Een andere mogelijkheid is YouTube. Het is hierbij belangrijk om goed naar je lichaam te luisteren, zodat je niets forceert. Patiënten die bezig waren met de oncorevalidatie hebben geleerd wat hun mogelijkheden en grenzen zijn. Patiënten die geen ervaring hebben met dit soort oefeningen, kiezen best voor een les op beginnersniveau of een rustige yoga- of pilatesles.

Natuurlijk is het moeilijker om motivatie te vinden als je alleen gaat bewegen dan wanneer je dit in groep doet. Ik denk dat het belangrijk is om te beseffen dat dat heel normaal is op dit moment, het is voor iedereen een beetje zoeken. Misschien kan je nu je huisgenoten betrekken bij het bewegen?’

Mensen die vroeger een oncorevalidatieprogramma volgden en na dat programma een lotgenotengroep vervoegden om samen te blijven bewegen (bijvoorbeeld wandelen, nordic walking, aquagym …) kunnen dat nu ook niet meer in groep doen. Wat raad je hen aan?

Anneleen Gebruers: ‘Het is vooral belangrijk dat mensen niet stoppen met bewegen.

Natuurlijk is het moeilijker om motivatie te vinden als je alleen gaat bewegen dan wanneer je dit in groep doet. Dat is heel normaal op dit moment, het is voor iedereen een beetje zoeken.

Het is even aanpassen, maar je kan zoeken naar een alternatieve manier om in beweging te blijven. Zo kan je bijvoorbeeld gaan wandelen of fietsen in jouw buurt. Sportlessen zoals aerobics, BBB, pilates, yoga ... vind je ook online. Mensen die dit volgden, zullen de oefeningen herkennen en goed kunnen inschatten wat ze kunnen. Op die manier kan je deze lessen gemakkelijk en veilig thuis doen. Probeer dit zeker eens samen met je huisgenoten, plezier verzekerd!’

Hoe worden mensen die een oncorevalidatieprogramma aan het volgen waren of op het punt stonden te starten met een oncorevalidatieprogramma nu begeleid?

Anneleen Gebruers: ‘Binnen het oncorevalidatieprogramma KanActief van het UZ Leuven bieden we geen online lessen aan. Aan de wachtende patiënten geven we telefonisch advies, aangepast aan hun mogelijkheden. Patiënten uit al gestarte oncorevalidatiegroepen raden we aan de oefeningen thuis verder te zetten op de manier die ze aangeleerd hebben tijdens de lessen. De deelnemers die in februari of maart gestart waren, zullen bij ons na de crisis de kans krijgen om de oncorevalidatie te hervatten. Met de patiënten die nu in deze periode gingen starten, nemen we contact op en geven we tips en adviezen aangepast aan hun situatie, in afwachting van de heropstart. Ik heb er jammer genoeg geen zicht op hoe de begeleiding momenteel in andere ziekenhuizen verloopt.’

Wat met patiënten die buiten het ziekenhuis kinesitherapie aan het volgen waren, bijvoorbeeld om lymfoedeem te behandelen of voor bekkenbodemrevalidatie. Waarvoor kunnen zij nog terecht bij hun kinesitherapeut?

Anneleen Gebruers: ‘Kinesitherapeuten mogen op dit moment enkel noodzakelijke behandelingen laten doorgaan, behandelingen die niet uitgesteld kunnen worden. De meeste kinesitherapeuten beperken hun behandelingen bijgevolg zeer sterk, om risico’s te vermijden. Het is aangeraden om contact op te nemen met je kinesitherapeut, zodat deze op afstand tips en adviezen kan geven om deze periode te overbruggen. Voor patiënten met lymfoedeem of bekkenbodemproblemen is het vooral belangrijk dat ze voldoende bewegen en de oefeningen die ze bij de kinesitherapeut deden of aangeraden kregen in het ziekenhuis, zoveel mogelijk thuis proberen verder te zetten.’

Bewegen in coronatijd

Waarom is bewegen belangrijk?

prof. dr. Gaëtane Stassijns, UZA

Prof. dr. Gaëtane Stassijns, diensthoofd Fysische Geneeskunde en Revalidatie UZA:

Wie een onderliggende aandoening heeft zoals hart- en vaatziekten of diabetes,  heeft een groter risico op complicaties bij besmetting met het nieuwe coronavirus.

Bewegen heeft net bij deze aandoeningen zijn effecten bewezen. Wie aan deze chronische aandoeningen lijdt, vertrekt dus vanuit een sterkere positie in de strijd tegen corona als hij geregeld beweegt.

Bewegen verbetert bovendien de mogelijkheid om met stress om te gaan. Het verhoogt de mentale weerbaarheid én het kan zelfs de nood aan medicatie bij depressie verminderen.

Verder verbetert bewegen het immuunsysteem. Het geeft een voorsprong als je nog niet ziek bent, en je bent beter gewapend als je ziek wordt.

Wie corona heeft doorgemaakt, kan zich vermoeid en verzwakt voelen. Bewegen kan ook in deze fase helpen om sneller te herstellen en sneller weer actief te worden.’

Waarom is bewegen nu extra belangrijk?

Gaëtane Stassijns: ‘Nu veel mensen thuis (moeten) blijven, verliezen ze ook hun dagelijkse beweging zoals een verplaatsing naar het werk, een sportactiviteit of andere fysieke activiteit. Dat kan een achteruitgang van de fysieke conditie tot gevolg hebben. Door een verminderde conditie gaan heel wat chronische aandoeningen zoals hart- en vaatziekten (bijvoorbeeld hoge bloeddruk), diabetes maar ook kanker en osteoporose sneller achteruit. 

Wie nu door isolatie volledig stilvalt, zal achteraf langer nodig hebben om het dagelijkse leven weer te hervatten. Daarom is het sterk aanbevolen om - binnen de overheidsrichtlijnen - actief te blijven. Beperkte krachtoefeningen met gewichten of dagelijks een half uur wandelen maken echt een verschil.’

Welke beweging is haalbaar voor iedereen?

Gaëtane Stassijns: ‘Bewegen kan op een kleine oppervlakte.

Bewegen betekent echt niet topsport doen. Wandelen of fietsen is prima.

Ook wie op een appartement leeft, kan blijven bewegen door buiten te gaan wandelen, door touwtje te springen en krachtoefeningen te doen bijvoorbeeld. Bewegen betekent echt niet topsport doen. Wandelen of fietsen is prima. Algemeen geldt dit advies:

  • 3 x per week 25 minuten matige activiteit waarbij je hartritme versnelt en je zweet (bijv. joggen)
  • elke dag 30 minuten lichte fysieke activiteit (bijv. doorstappen, rustig fietsen). Die 30 minuten mogen ook opgesplitst worden in 3 x 10 minuten.

Wel een belangrijke waarschuwing voor wie nu enthousiast begint met nieuwe beweegactiviteiten: een plotse toename van activiteit en onvoldoende recuperatie kan je pezen en gewrichten erg belasten. Probeer daarom het bewegingsniveau te houden van voor de coronatijd, of bouw stilaan op, met 10 % per week.’

Mag bewegen als je COVID-19 hebt?

Gaëtane Stassijns: ‘Als je ziektesymptomen van een coronabesmetting (zoals hoesten, koorts of keelpijn) hebt, is enkel lichte fysieke activiteit zoals wandelen aangewezen. Matig of intensief bewegen of sporten kan weer twee à drie dagen nadat de symptomen verdwenen zijn. Als de symptomen zouden terugkomen, dien je weer te stoppen met matig of intensief bewegen.

Wie een corona-infectie heeft doorgemaakt, zal zich soms vermoeid en verzwakt voelen. Bewegen kan in deze fase helpen om sneller te herstellen en sneller weer actief te worden.’

Informatie en inspiratie

Over bewegen

Eenvoudige beweegoefeningen voor in coronatijd. Bekijk hier de oefeningen voor buikspieren, core stabiliteit en lage rug. De andere vindt u in de links hiernaast.

Over kanker, vermoeidheid en oncorevalidatie