Beroepsziekte: kanker door houtstof. Rik Van Gompel vertelt

Weinig mensen weten dat houtstof kanker kan veroorzaken
Rik Van Gompel
Uit Leven, editie 66, april 2015

Rik Van Gompel (68) werkte 12 jaar als zelfstandig meubelmaker, twee jaar als loontrekkend meubelmaker en 24 jaar als modelmaker van houten gietmodellen in een ijzergieterij. ‘Ik heb altijd graag met hout gewerkt maar heb nooit beseft dat houtstof kanker kan veroorzaken. Ik had al een hele tijd last van een verstopte neus aan één kant. Vrij toevallig kwam ik te weten dat dit het gevolg kan zijn van kanker in de neus.’

Auteur: Frederika Hostens - Fotograaf: Filip Claessens
Foto: Kotk/Filip Claessens, Leven 66, april 2015

58 jaar was Rik Van Gompel toen hij met prepensioen ging en enkele jaren later met pensioen. ‘Twee maanden na mijn prepensioen kreeg ik een hartinfarct maar daarvoor en daarna ben ik nooit zwaar ziek geweest. Ik had wel regelmatig last van een verstopte neus aan één kant. Ongeveer twee jaar geleden liet ik me daarvoor behandelen. Ik stond er verder niet bij stil dat er misschien meer aan de hand was. Tot ik eind 2013 een artikel las in Visie, het weekblad van beweging.net, CM en ACV. Daarin stond dat houtbewerkers gratis een neusonderzoek konden laten doen omdat houtstof kanker in de neus kan veroorzaken. Een van de mogelijke symptomen van die kanker is een verstopte neus aan één kant. Mijn vrouw en ik schrokken hevig, want we hadden daar nog nooit iets van gehoord. Ik heb meer dan dertig jaar elke werkdag houtstof ingeademd, dus wou ik me zeker laten onderzoeken.’

Bang afwachten

Foto: Kotk/Filip Claessens, Leven 66, april 2015

Begin 2014 nam Rik contact op met het Fonds voor de beroepsziekten. ‘Het Fonds stuurde me een formulier op dat ik invulde en terugstuurde. Enkele weken later kreeg ik bericht dat mijn aanvraag was goedgekeurd en dat ik een afspraak mocht maken bij een neus-keel-oorarts (ook NKO-arts genoemd, red.). Begin mei was het eindelijk zover. De specialist onderzocht de binnenkant van mijn neus met een kijker op een buisje. Ze zag iets verdachts en nam daarom ook een stukje weefsel weg om te laten onderzoeken in het lab. Pas drie weken later mocht ik terug voor de uitslag. Die drie weken leken er veel meer. Ik wilde zo snel mogelijk weten waar ik aan toe was, maar de onzekerheid bleef me nog een hele tijd achtervolgen. Pas na een tweede biopsie en bijkomende onderzoeken in een universitair ziekenhuis viel het verdict: ik had neusbijholtekanker, moest geopereerd worden en daarna bestraald.’

In de weken tussen het eerste onderzoek en de diagnose waren bij Rik ook foto’s van de longen en de lever genomen. ‘Ik wist dat de dokters dit deden om te controleren of er geen uitzaaiingen waren. Ik vond dat enorm beangstigend. Ook mijn vrouw was heel bang. Je kan je niet voorstellen hoe opgelucht we waren toen we hoorden dat er geen kankersporen waren in andere organen. Maar in mijn neus zat wel degelijk een kwaadaardig gezwel en dat moest daar weg.’

Dertig bestralingen

Kanker in de neus door houtstof? Niemand in mijn omgeving die dat wist tot ik kanker kreeg.

‘Van de operatie eind juni heb ik niet veel last gehad’, vertelt Rik. ‘Ik moest maar één nacht in het universitair ziekenhuis blijven. De chirurg had me op voorhand uitgelegd dat het een delicate operatie was: de neus ligt heel dicht bij de oren en de ogen. Hij had me ook verwittigd dat één ingreep misschien niet zou volstaan, maar uiteindelijk was een tweede operatie toch niet nodig, oef.’ Half augustus startte de nabehandeling met radiotherapie. ‘Voor de dertig bestralingen kon ik terecht in het ziekenhuis bij ons in de buurt. Ik had me voorgenomen om de verplaatsingen telkens met de fiets te doen, maar moest dit plan al snel opbergen. Op de eerste tien bestralingen reageerde ik goed, maar daarna ging het van kwaad naar erger. Na elke bestraling voelde ik me misselijk en uitgeput. Ik verloor zeven kilo. Fietsen lukte niet meer, in de tuin werken ook niet. Het enige wat ik nog deed, was rusten, slapen en aftellen tot de dertig beurten voorbij zouden zijn. De voorlaatste beurt was gepland op 25 september, een donderdag. Toen ik aankwam in het ziekenhuis, was het bestralingstoestel defect. Ah, die ontgoocheling, die zal ik ook niet snel vergeten. Op zaterdag en zondag wordt er niet bestraald, dus duurde mijn behandeling plots drie dagen langer. Ook dat waren drie lange dagen.’

Verbazing en ongeloof

Foto: Kotk/Filip Claessens, Leven 66, april 2015

Telkens Rik en zijn vrouw hun verhaal vertellen, botsten ze op veel verbazing en ongeloof. ‘Kanker in de neus door houtstof? Niemand in mijn omgeving die dat wist tot ik kanker kreeg. Ook mijn ex-collega’s waren niet op de hoogte van het risico dat we al die jaren liepen. Tegenwoordig zijn houtzagerijen en schrijnwerkerijen uitgerust met goede afzuigsystemen, maar pakweg dertig jaar geleden vloog het stof alle kanten op. En de meeste houtbewerkers hadden wel een stofmasker liggen, maar niemand controleerde of we dat effectief gebruikten. Waarom zouden we ook? We wisten niet waartegen we ons moesten beschermen! Ik kan alleen maar hopen dat werkgevers nu wel hun werknemers inlichten en er alles aan doen om hen te beschermen.’

‘Weet je wat me het meest beangstigt? Dat er waarschijnlijk nog veel mensen rondlopen die net als ik neusbijholtekanker hebben maar niet beseffen dat er iets ernstigs aan de hand is. Stel dat ik dat artikel in Visie niet had gezien? Dan zou ik nu misschien nog altijd niet weten dat ik kanker heb. Of dan zou ik het misschien pas te weten gekomen zijn als er al uitzaaiingen waren. Genezen kan, maar dan moet je er wel op tijd bij zijn. Dus is het ontzettend belangrijk dat huisartsen, NKO-artsen, arbeidsgeneesheren, werkgevers en werknemers op de hoogte zijn van het risico en er meer ruchtbaarheid aan geven.’

Wachten op beslissing

Rik en zijn vrouw hebben een hels jaar achter de rug. Een jaar van onderzoeken, bang afwachten, opgelucht ademhalen, de moed verliezen en weer recht krabbelen. Een jaar van formulieren invullen en ziekenhuisrekeningen nakijken ook. ‘We zijn de sociale dienst van het ziekenhuis dankbaar dat ze ons meteen goed uitgelegd hebben welke documenten we moesten indienen bij het ziekenfonds en welke bij de hospitalisatieverzekering. De sociale dienst heeft ons ook aangeraden om van alle rekeningen kopies bij te houden. We hebben bij het Fonds voor de beroepsziekten een aanvraag ingediend om mijn ziekte te laten erkennen als beroepsziekte. Als de beslissing positief is, zal het Fonds de medische kosten terugbetalen die niet terugbetaald worden door het ziekenfonds of de hospitalisatieverzekering. Ik hoop dat we snel te weten komen of ik daarvoor in aanmerking kom, want de papierberg groeit en de bedragen lopen op. Het gaat onder meer over vitamines die ik nam om aan te sterken na de bestralingen en over bepaalde ereloonsupplementen. Ik hoop dat de beslissing snel in mijn brievenbus of mailbox belandt. Het zou mij en mijn vrouw helpen om deze nare episode af te sluiten, al moet ik wel nog om de twee maanden op controle.’

Wanneer is kanker een beroepsziekte?

Foto: KotK/Ben Nemery, Leven 66, april 2015

Wie een officiële beroepsziekte heeft en op zijn werkplek blootgesteld werd aan het risico van die ziekte, komt in aanmerking voor een schadevergoeding door het Fonds voor de beroepsziekten (sinds 2017 Fedris, federaal agentschap voor de beroepsrisico's, red.). De wetgeving over beroepsziekten geldt alleen voor werknemers uit de privésector en gemeentelijke en provinciale ambtenaren.

‘Kankerachtige aandoeningen van de bovenste luchtwegen veroorzaakt door houtstof zijn al lang opgenomen in de lijst van de beroepsziekten’, legt prof. Ben Nemery (KU Leuven) uit. ‘Voor actieve en gepensioneerde houtbewerkers met neus(bij)holtekanker zou de erkenningsprocedure dus in principe vrij vlot moeten verlopen. Er is een duidelijk verband tussen hun ziekte en de blootstelling aan houtstof, vergelijkbaar met het verband tussen longvlieskanker en de blootstelling aan asbest. De relatie tussen blootstelling aan bepaalde stoffen en de ontwikkeling van andere kankers is vaak veel minder duidelijk omdat de meeste kankers niet veroorzaakt worden door één factor maar door een samenspel van verschillende factoren. Denk bijvoorbeeld aan mensen met longkanker die blootgesteld zijn aan chroom of andere chemische verbindingen en roken of gerookt hebben. Bij hen wordt vaak naar het roken verwezen als mogelijke oorzaak van hun ziekte en is een erkenning als beroepsziekte veel minder evident. Zij kunnen een aanvraag indienen, maar moeten de blootstelling wel zelf aantonen.’

‘Militairen, ambtenaren van federale of regionale overheidsinstellingen en werknemers van bepaalde overheidsbedrijven zoals de NMBS vallen onder een andere wetgeving en moeten de schadevergoeding aanvragen bij hun werkgever’, merkt prof. Nemery op. ‘Zelfstandigen vallen spijtig genoeg uit de boot: zij hebben alleen recht op een schadevergoeding voor een beroepsziekte die ze hebben opgelopen tijdens een job in loondienst of voor een aandoening ten gevolge van asbestblootstelling (via het Asbestfonds, red.).’

Het Fonds voor de Beroepsziekten heeft een lijst van officiële beroepsziekten.

Neusholtekanker en neusbijholtekanker

Neusholtekanker en neusbijholtekanker (ook sinuskanker genoemd) zijn zeldzame aandoeningen. In België worden ongeveer 140 nieuwe diagnoses gesteld per jaar. Literatuurgegevens tonen aan dat meer dan drie vierde van de neusholte- en neusbijholtekankers voorkomt bij mensen uit de houtsector. Het aantal gevallen zou in deze beroepscategorie tot 1000 keer hoger liggen dan in de algemene bevolking. Als de tumor in een vroeg stadium is vastgesteld, volstaat meestal een operatie. Voor meer gevorderde tumoren behoren ook radiotherapie, chemotherapie en doelgerichte therapie tot de behandelopties.

Meer informatie

Vroegtijdige opsporing van kanker door houtstof

Prof. Philippe Dejonckere, NKO-arts en algemeen coördinator van de Wetenschappelijke Raad van het Fonds voor de Beroepsziekten (FBZ): ‘Vroegtijdige opsporing van kankers in de neus door houtstof is heel belangrijk: hoe vroeger de diagnose gesteld wordt, hoe groter de kans op genezing. Alarmsignalen bij wie lang in de houtsector heeft gewerkt zijn willekeurige neusbloedingen, de neus die langer dan twee weken verstopt blijft aan één kant, bloedverlies bij het snuiten van de neus of minder reuk of geen reuk meer. Ex-houtbewerkers kunnen een aanvraag doen bij het FBZ voor een gratis consultatie bij een NKO-arts. Het FBZ neemt de kosten van dit onderzoek op zich.’

‘Indien er bij een eerste onderzoek niets verdachts werd opgemerkt, kan de patiënt zich opnieuw kosteloos laten onderzoeken wanneer hij een symptoom opmerkt. Het FBZ neemt maximaal twee onderzoeken per persoon en per jaar op zich. Na afloop van het onderzoek stuurt de NKO-arts het medische verslag naar het FBZ. Als er neusholte- of neusbijholtekanker wordt vastgesteld, kan het slachtoffer een aanvraag tot schadeloosstelling vanwege een beroepsziekte opstarten. De procedure omvat een medisch onderzoek door een arts van het FBZ om 100% zeker te zijn dat de correcte diagnose is gesteld en een administratief onderzoek om na te gaan of de aanvrager voldoet aan de vergoedbaarheidscriteria. Beide onderzoeken vragen tijd, waardoor aanvragers soms enkele maanden op het antwoord moeten wachten. Het FBZ heeft dankzij automatisering en digitalisering de voorbije jaren de wachttijden flink kunnen korten, maar is er zich van bewust dat er nog ruimte is voor verbetering.’

Leven

Dit artikel is verschenen in het magazine Leven van Kom op tegen Kanker. U kunt hier alle verhalen uit het magazine lezen.