Acupunctuur als aanvullende kankerbehandeling

Bijwerkingen van de kankerbehandeling verzachten
Vera Machtelinckx, dokter
Uit Leven, editie 69, januari 2016

Naast de klassieke medische behandelingen zoals chirurgie, chemotherapie, radiotherapie of hormoontherapie bestaan er allerlei aanvullende behandelingen. Eén ervan is acupunctuur. In welke situaties valt deze van oorsprong oosterse geneeswijze te overwegen? Met welke mogelijke neveneffecten moet u rekening houden? Is acupunctuur altijd veilig? We legden deze vragen voor aan dokter Vera Machtelinckx, huisarts en voorzitter van de Belgische Vereniging van geneesheren-acupuncturisten (BVGA).

Auteur: Frederika Hostens - Fotograaf: Leo De Bock
Foto: istockphoto Aanvullende of complementaire kankerbehandelingen zijn geen genezende behandelingen, maar aanvullingen die patiënten kunnen helpen om de symptomen en nevenwerkingen beter te verdragen en hun levenskwaliteit te verhogen.

Acupunctuur komt uit China en betekent letterlijk ‘het prikken van naalden’. Acupunctuur is vooral in Azië wijdverspreid, het is er erkend door de overheden en vaak zelfs terugbetaald door de ziekteverzekering. Europa blijft over het algemeen sceptisch tegenover acupunctuur: het therapeutisch effect en hoe het precies werkt, worden in vraag gesteld. Nochtans is het voor bepaalde aandoeningen, zoals pijn en misselijkheid door chemotherapie, een effectieve behandeling. Dokter Vera Machtelinkx legt uit wat acupunctuur doet: ‘Volgens de Chinese acupunctuurleer bestaat ons lichaam uit een netwerk van meridianen waarop 365 nauwkeurig omschreven punten liggen, de acupunctuurpunten. De acupuncturist prikt met heel dunne naalden op die punten en probeert zo invloed uit te oefenen op de energiestromen (Qi) in het menselijk lichaam. Op de acupunctuurpunten is er minder weerstand op de huid’, legt dr. Machtelinckx uit. ‘Het zijn dus punten waar je makkelijker in het lichaam binnentreedt. Als je die elektrisch stimuleert, gaat er via het zenuwstelsel een boodschap naar de hersenen die op hun beurt een boodschap terugsturen en de pijn verminderen. Door het prikken komen er ook chemische stoffen vrij waardoor de pijn vermindert.’

Betekent dit dat acupunctuur bij kankerpatiënten vooral dient om pijn te bestrijden?

Dr. Vera Machtelinckx: ‘Acupunctuur kan ondersteunend werken, maar kan nooit de pijnmedicatie vervangen. Het is een zachte therapie die in zekere zin niet sterk genoeg is om de hevige pijn die kanker soms veroorzaakt, te onderdrukken.

Acupunctuur is een waardevolle aanvullende behandelmogelijkheid maar een wondermiddel is het zeker niet

Het kan wel een rustgevend effect hebben en het algemeen welbehagen positief beïnvloeden. Als je bepaalde punten op de hartmeridiaan prikt, geef je het lichaam een positieve boost, waardoor acupunctuur ook kan toegepast worden om kankervermoeidheid te behandelen. Bepaalde punten rond de neus prikken bevordert dan weer de zuurstofopname’

Acupunctuur zou helpen tegen misselijkheid en braken, twee heel vervelende bijwerkingen van chemotherapie, is daar wetenschappelijk bewijs voor?

‘Wetenschappelijke studies wereldwijd bevestigen de werkzaamheid van acupunctuur bij misselijkheid en braken. Als één bepaald acupunctuurpunt op de pols gestimuleerd wordt, neemt de misselijkheid bij veel patiënten af.’

Foto: KotK/Leo De Bock, Leven 69, januari 2016

Waarvoor heeft acupunctuur nog positieve resultaten?

‘Als ik naast de beschikbare studies mijn praktijkervaring en die van mijn collega’s leg, zie ik gelijklopende conclusies over de inzetbaarheid van acupunctuur bij onder andere droge mond; zenuwpijn in de armen, benen, handen en voeten; smaakverlies en verminderde eetlust, darmproblemen zoals constipatie en diarree; opvliegers (bij mensen die hormoontherapie krijgen), huidklachten en concentratieproblemen. Let wel, ik zeg niet dat elke patiënt die met een van die klachten kampt, baat heeft bij acupunctuur. Elke patiënt reageert verschillend. Bij de ene werkt het goed, bij de andere minder goed of zelfs helemaal niet. Maar bij het soort klachten dat ik hierboven opsom, vind ik het in elk geval de moeite waard om het te proberen.’

Wanneer wordt de acupunctuurbehandeling het best opgestart, tijdens of na de andere behandelingen?

‘Hoe vroeger, hoe beter. Ik raad mijn patiënten altijd aan om zo snel mogelijk na de eerste klachten te starten en de behandeling meermaals te herhalen.'

Wetenschappelijke studies wereldwijd bevestigen de werkzaamheid van acupunctuur bij misselijkheid en braken door chemotherapie

'Ik heb in mijn dokterspraktijk gemerkt dat het effect beter is en langer duurt als je de behandeling herhaalt, bijvoorbeeld eenmaal per week drie weken na elkaar. Daarna kan je proberen om wat meer tijd tussen de behandelingen te laten, afhankelijk van de intensiteit van de klachten.’

Is acupunctuur altijd veilig?

‘Ja, op voorwaarde dat een dokter eerst een diagnose stelt en samen met de patiënt bekijkt of acupunctuur in aanmerking komt om de klacht te behandelen. Tijdens de acupunctuurbehandeling is het ontzettend belangrijk om ter hoogte van de longen te weten hoe men moet prikken. Wanneer de pijn erg hevig is, kan je beter beginnen met rond de pijnhaard te prikken dan er pal boven. De acupuncturist moet dus kennis van anatomie hebben, wat ik een bijkomend argument vind om een acupuncturist te kiezen die tegelijk ook dokter is. Die kan dan ook bekijken of er in het medisch dossier zaken staan waarmee hij of zij rekening moet houden. Neemt iemand bloedverdunners? Dan mag je die persoon pas naar huis laten gaan als alle bloed gestold is.’

Is een acupunctuurbehandeling pijnlijk?

‘Ik zeg altijd dat het minder erg is dan een bloedafname. Het doet even pijn als de naalden geplaatst worden maar die pijn gaat over. Een naald die blijft pijn doen, mag niet, die halen we eruit.’

Foto: KotK/Leo De Bock, Leven 69, januari 2016

Welke nevenwerkingen kunnen zich voordoen bij acupunctuur?

‘De eerste 48 uur na de behandeling kunnen de symptomen tijdelijk heviger zijn. Daarna treedt het helingsproces in. Soms vormt zich een blauwe plek op de plaats waar een naald zat. Dat is niet erg en geneest vanzelf. Acupunctuur heeft ook geen invloed op de werkzaamheid van andere behandelingen. Toch vind ik het belangrijk dat patiënten die een acupunctuurbehandeling volgen, dat vertellen aan hun huisarts en hun behandelend arts in het ziekenhuis.’

Een slotbeschouwing?

‘Acupunctuur kan kanker niet genezen. Het kan de celdeling niet stoppen. Wel kan het bijwerkingen helpen bestrijden en verzachten die het gevolg zijn van de kankerbehandeling zonder zelf weer voor bijwerkingen te zorgen. In dat opzicht is het een waardevolle aanvullende behandelmogelijkheid maar een wondermiddel is het zeker niet.’

 

Uw reactie op dit verhaal is altijd welkom. Mail ons via leven@komoptegenkanker.be.

Wat zijn aanvullende  behandelingen?

In dit artikel gebruiken we de term ‘aanvullende behandelingen’ als synoniem voor ‘complementaire en alternatieve behandelingen’. Het zijn geen genezende behandelingen, maar aanvullingen die patiënten kunnen helpen om de symptomen en nevenwerkingen beter te verdragen en hun levenskwaliteit te verhogen. We kunnen de aanvullende kankerbehandelingen grofweg indelen in drie groepen: de biochemische behandelingen maken gebruik van synthetische of natuurlijke producten (bijv. voedingssupplementen), de fysieke (zoals acupunctuur) zijn lichaamsgebonden en de psychische hebben te maken met de geestelijke gezondheid (bijv. mindfulness).

Lees ook

Een acupuncturist raadplegen?

Het gebruik van acupunctuur vergt een grondige kennis van de ligging van de acupunctuurpunten en van de ziektebeelden die behandeld kunnen worden. De leden van de Belgische Vereniging der Geneesheren Acupuncturisten (BVGA) zijn dokters in de geneeskunde (huisarts of specialist) die een bijkomende opleiding van drie jaar hebben gevolgd om zich de inzichten en technieken van acupunctuur eigen te maken. Vind hier een dokter-acupuncturist in uw buurt.

Wat kost acupunctuur?

Acupunctuur wordt in België niet terugbetaald door de verplichte ziekteverzekering. Elke acupuncturist bepaalt zelf hoeveel hij of zij aanrekent per behandeling. Laat u de behandeling uitvoeren door een dokter, dan betaalt u naast de gewone consultatie (die wel terugbetaald wordt) een opleg voor de acupunctuurbehandeling. Dat ligt meestal tussen de 35 en de 50 euro, wat over het algemeen iets minder is dan bijvoorbeeld voor chiropraxie of osteopathie.

Enkele ziekenfondsen voorzien een gedeeltelijke terugbetaling door de aanvullende ziekteverzekering; ook enkele privéverzekeringsmaatschappijen betalen een deel terug in het kader van de hospitalisatieverzekering. Informeer ernaar bij uw ziekenfonds en/of verzekeringsinstelling.

Denk eraan …

  • Overweegt u acupunctuur? Overleg dan altijd eerst met uw behandelend arts of dat in uw situatie veilig is.
  • Vraag op voorhand hoeveel elke acupunctuurbeurt kost.
  • Vraag tijdens uw eerste gesprek met de acupuncturist wat de behandeling precies inhoudt, wat u ervan mag verwachten en hoelang die duurt.
  • Blijven de naalden pijn doen? Zeg dat meteen aan de acupuncturist die u behandelt!
  • Heeft de behandeling na drie beurten geen enkel gunstig effect op uw klachten? Bespreek met uw acupuncturist of het zinvol is om door te gaan met de behandeling.

Leven

Dit artikel is verschenen in het magazine Leven van Kom op tegen Kanker. U kunt hier alle verhalen uit het magazine lezen.