‘Symbolen en rituelen bieden een snelle toegang tot emoties’

‘Symbolen en rituelen bieden een snelle toegang tot emoties’

Roland Rogiers, psycholoog en gedragstherapeut UZ Gent

Foto: Kotk/An Nelissen, Leven 55, juli 2012

‘Alle culturen maken gebruik van symbolen en rituelen. Rituelen helpen bij het maken van overgangen. Verandering hoort bij het leven, maar levert meestal stress op. Dat is zo bij vreugdevolle veranderingen zoals een huwelijk of een geboorte, maar eens te meer bij pijnlijke veranderingen zoals ziekte of overlijden. Rituelen kunnen helpen om opnieuw in balans te komen.’

‘Praten helpt, maar toch hebben woorden en taal niet dezelfde werking als symbolen en rituelen. Beelden leiden directer naar onze emoties dan woorden. Beelden activeren die zone in ons brein waar onze emoties in het geheugen liggen opgeslagen. Als er in dat deel iets in beweging komt, krijgt de pijnlijke gebeurtenis een andere plaats in onze levensgeschiedenis en kan er een nieuw perspectief voor de toekomst ontstaan.’

‘Sommige mensen gaan zelf spontaan aan de slag met beelden en rituelen, andere hebben er geen behoefte aan. Een van de belangrijke inzichten in de psychologie van de verwerking is dat ieder zijn eigen manier en tempo heeft om met verlies om te gaan en dat we daar het best respect voor opbrengen. Soms lopen mensen echter vast en is er geen evolutie meer. In mijn praktijk begeleid ik mensen die vastlopen wel eens met beelden en rituelen.’

‘Aan vrouwen die een borstamputatie moeten ondergaan, vraag ik soms om afscheidsbrieven aan hun borst te schrijven. Dat helpt het emotionele verwerkingsproces op gang te komen. Of ik vraag patiënten om hun kanker in een beeld te visualiseren. Dat kan een vertrekpunt voor een ritueel zijn. Door met symbolen en rituelen te werken, creëer je tijd en ruimte voor emoties. De emoties mogen er zijn en ze worden au sérieux genomen. Verwerking en rouw horen bij het leven en vragen tijd. Door symbolen en rituelen met anderen te delen, deel je ook je emoties en beleef je een deel van de verwerking samen. Dat biedt steun en creëert verbondenheid. Rituelen bieden ook de kans om de twee zijden van de medaille te ervaren: behalve pijn en verdriet, bieden ze ook ruimte voor dankbaarheid of hoop en leiden ze vaak tot een nieuw soort kracht om verder te gaan.’