Huidkanker - melanoom

Een doel, dat heeft elk mens nodig
Intens en zo normaal mogelijk leven
Sinds de kanker ook in mijn hoofd zit, is hij de baas
Mieke Met den Ancxt
Lees het verhaal
Melanoom ontstaat doordat pigmentcellen in de huid zich ongecontroleerd vermenigvuldigen en een kwaadaardig gezwel vormen. Welke onderzoeken moet u ondergaan? Welke behandelingen zijn mogelijk? Hoe komt u in contact met lotgenoten? Waar vindt u steun?

Wat is huidkanker?

2925 diagnoses huidkanker - melanoom
op 67.820 kankerdiagnoses in 2014
(België)

De huid is het grootste orgaan van het menselijk lichaam. Ze bedekt en beschermt de eronder gelegen weefsels en organen tegen schadelijke invloeden van buitenaf, zoals infecties en ultraviolette straling (UV). Via zenuwbanen stuurt de huid ook informatie naar de hersenen over warmte, koude, gevoel en pijn en zorgt voor een constante lichaamstemperatuur.

De huid is opgebouwd uit drie lagen. Van buiten naar binnen zijn dat de epidermis (of opperhuid), de dermis (of lederhuid) en de subcutis (of onderhuids bind- en vetweefsel).

De twee belangrijkste cellen van de opperhuid zijn: plaveiselcellen of keratinocyten en pigmentcellen of melanocyten. Deze laatste situeren zich in de onderste laag van de opperhuid en maken melanine aan, het pigment waaraan de huid haar natuurlijke kleur ontleent. Bij een huid die bruint onder invloed van ultraviolette straling uit bijvoorbeeld zonlicht of ultravioletlampen, wordt dit pigment aangemaakt en afgegeven aan de andere cellen in de opperhuid.

In de lederhuid bevinden zich onder meer zweetklieren, haarwortels met talgklieren, bloed- en lymfevaten, zintuigcellen en zenuwuiteinden.

Het onderhuidse bind- en vetweefsel dient hoofdzakelijk als steunweefsel en bestaat voornamelijk uit vetcellen.

Soorten huidkanker

Er zijn verschillende soorten huidkanker, afhankelijk van de cellen waaruit ze ontstaan. De meest voorkomende huidkankers zijn basaalcelkanker (ook basaalcelcarcinomen of basocellulaire carcinomen genoemd) en plaveiselcelkanker (ook plaveiselcelcarcinomen of spinocellulaire carcinomen genoemd). Ze maken ongeveer 91% van de huidtumoren uit. Ongeveer 9% van de huidkankers zijn melanomen, een kanker van de melanocyten.

Hoewel deze kankers allemaal in de huid ontstaan, hebben ze een heel verschillend ziekteverloop. Ook de behandeling van de ziekten is verschillend. Melanoom komt veel minder vaak voor dan de andere huidkankers, maar kan wel veel ernstiger zijn. De informatie op deze pagina gaat alleen over melanoom. Lees meer over basaalcel- en plaveiselcelkanker (huidkanker: niet-melanoom).

De Stichting Kankerregister registreerde in 2012 in België 2511 nieuwe gevallen van maligne (kwaadaardig) melanoom. Kwaadaardige melanomen komen bij vrouwen iets vaker voor dan bij mannen. Hoewel kwaadaardige melanomen over het algemeen meer voorkomen bij oudere mensen (in 2011 was in België de gemiddelde leeftijd bij diagnose bij vrouwen 56 jaar, bij mannen 59 jaar), is maligne melanoom bij vrouwen tussen 15 en 29 jaar de meest voorkomende kwaadaardige tumor.

Wat is melanoom?

Een melanoom is een kanker die in de melanocyten ontstaat, de pigmentcellen in de huid. Vaak zat er op die plaats al een moedervlek. Maar soms ontstaat een melanoom uit pigmentcellen in een volstrekt gave huid. Melanomen kunnen zich overal in de huid ontwikkelen. Bij vrouwen komt het iets vaker voor op de benen, bij mannen op de romp. Heel uitzonderlijk komt een melanoom ook voor op slijmvliezen (bijv. in de mond, de slokdarm, neusholte, anus of vagina, het slijmvlies van de oogleden of in het oog zelf).

Melanoom is de agressiefste vorm van huidkanker. Het is vaak te genezen als de tumor in een vroeg stadium wordt ontdekt. Sommige melanomen groeien echter snel en kunnen zich bovendien vrij vroeg uitzaaien. Meestal gebeurt dat eerst naar de lymfeklieren in de buurt van de tumor. Soms zaait het kwaadaardige gezwel via het bloed uit naar andere organen, zoals de hersenen, de longen, de lever en het bot. Ook kunnen er uitzaaiingen elders in de huid ontstaan.

Voorkomen

U kunt niet vermijden dat u mogelijk kanker krijgt, maar u kunt wel een en ander doen om het risico op de ziekte te verkleinen: gezond eten en bewegen, verstandig omgaan met de zon en niet roken. Ook andere mogelijke kankerverwekkende stoffen komen aan bod: asbest, fijn stof, hormoonverstorende stoffen ... Lees hier alles over kanker voorkomen.

Onderzoeken

Meestal zijn de eerste verschijnselen van een melanoom veranderingen in een al aanwezige moedervlek. Dat kan zijn:

  • een ongelijkmatige toename in grootte en/of dikte van een moedervlek waardoor de ene helft verschilt van de andere,
  • kleurveranderingen: in het begin vaak heel donker, later allerlei bruine kleuren door elkaar,
  • veranderingen van de omtrek van de moedervlek: de rand wordt op een of meer plekken onregelmatig,
  • jeuk,
  • bloeding of zweervorming met korstjes.

Als u met een huidaandoening bij uw huisarts komt, zal hij of zij de ernst van de verandering in de huid beoordelen en indien nodig verwijzen naar een huidarts (dermatoloog) of een chirurg. De huidarts bekijkt de pigmentvlek met een dermatoscoop. Dit is een klein apparaat te vergelijken met een vergrootglas, waarmee pigmentvlekken veel beter geanalyseerd kunnen worden dan door louter te kijken met het blote oog.

Vermoedt de specialist een melanoom, dan zal hij/zij het melanoom onder plaatselijke verdoving verwijderen. Het weefsel wordt daarna in het laboratorium op kankercellen onderzocht. Uit het labonderzoek blijkt of het al dan niet om een kwaadaardige tumor gaat, en welk type huidkanker het is. Als het een melanoom is, kijkt men ook na hoe dik de tumor is. Hoe dieper een melanoom groeit, hoe groter het risico op uitzaaiingen is.

Als de diagnose melanoom valt, gebeurt er eerst een grondig klinisch onderzoek van de hele huid en de aangrenzende lymfeklieren. Afhankelijk van de dikte van het melanoom en andere kenmerken volgen eventueel nog andere onderzoeken, waaronder een echografie van de lymfeklieren en de lever en een longfoto. Soms worden ook scans genomen:

  • een CT-scan of computertomografie: zeer gedetailleerde röntgenfoto’s van het lichaam,
  • een MR-scan of MRI (magnetic resonance imaging): een scan waarbij een magnetisch veld wordt opgewerkt waarmee beelden van het inwendige van het lichaam gemaakt worden,
  • een PET-scan (positron emission tomography): er wordt een kleine hoeveelheid licht radioactieve vloeistof ingespoten om eventuele tumoren overal in het lichaam zichtbaar te maken op foto.

Stadia

Aan de hand van de hierboven beschreven onderzoeken kan de arts het stadium van de ziekte vaststellen, dat is de mate waarin de ziekte zich in het lichaam heeft uitgebreid. Voor melanoom onderscheiden we vier stadia. Ze worden aangeduid met Romeinse cijfers van I (beginstadium) tot en met IV (vergevorderd stadium). Bij de stadia I en II zijn er geen uitzaaiingen. In stadium III zijn er uitzaaiingen naar aangrenzende lymfeklieren of (onder)huids weefsel tussen het oorspronkelijke melanoom en de aangrenzende lymfeklieren via de lymfebanen. In stadium IV zijn er uitzaaiingen via de bloedbaan naar verder gelegen weefsels.

Behandelingen

De behandeling van melanoom wordt besproken en gepland in een overleg waarbij specialisten van verschillende disciplines en idealiter ook de huisarts betrokken zijn. Dit team van artsen, elk vanuit zijn of haar eigen expertisedomein, houdt voor de keuze van de behandeling vooral rekening met het stadium waarin de ziekte zich bevindt en de algemene conditie van de patiënt. De behandelend arts bespreekt het behandelingsvoorstel vervolgens met de patiënt. In overleg met de patiënt legt de behandelend arts de uiteindelijke behandeling vast.

De belangrijkste behandeling van een melanoom in een vroeg stadium is een operatie (chirurgie). Of een aanvullende behandeling noodzakelijk is en welke behandeling u krijgt, hangt af van de plaats, dikte en grootte van de tumor, de eventuele aanwezigheid van uitzaaiingen en uw leeftijd en conditie.

Als een melanoom al is uitgezaaid bij de diagnose, wordt er soms niet geopereerd maar onmiddellijk voor een behandeling met medicijnen gekozen. Afhankelijk van het type melanoom kan dat chemotherapie, immuuntherapie of doelgerichte therapie (targeted therapy) zijn.

Soms zijn verschillende behandelopties of combinaties van behandelingen aangewezen. Aarzel niet uw arts vragen te stellen over de mogelijkheden en over de bijwerkingen van de verschillende behandelingen. Bij twijfel kan ook een tweede mening van een andere specialist verhelderend en nuttig zijn.

Forum

CMML met trimosie 8

Onlangs is bij mij de diagnose gesteld dat ik CMML heb met de chromosoomafwijking trimosie 8. Wie heeft hier info over?

Leven zonder pancreas

Hallo,

ik lijd aan een necrotiserende pancreas, hetgeen vroeg of laat zal leiden tot pancreaskanker.
Op UZ Leuven heeft men mij voorgesteld de pancreas te verwijderen (volledige pancreatectomie)

Ik had graag gepraat met mensen die dergelijke ingreep hebben ondergaan en hoe het leven is
na dergelijke ingreep (kwaliteit van leven)


Hartelijk dank !