Hersentumoren

Pieter heeft al heel wat moeten opgeven, maar samen hebben we nog zo veel
We bekijken het samen dag per dag
Ik heb nu pech. Maar ik ben ook een bofkont geweest
Mijn kankerdiagnose was een van mijn zwaarste managementdossiers
Sandra De Preter
Lees het verhaal
Een hersentumor ontstaat doordat cellen in de hersenen zich ongecontroleerd vermenigvuldigen en een kwaadaardig gezwel vormen. Welke onderzoeken moet u ondergaan? Welke behandelingen zijn mogelijk? Hoe komt u in contact met lotgenoten? Waar vindt u steun?

Wat is een hersentumor?

836 diagnoses hersentumoren
op 67.820 kankerdiagnoses in 2014
(België)

De hersenen zijn het centrum van waaruit het functioneren van ons lichaam wordt geregeld, waarin alle informatie samenkomt en van waaruit bevelen naar het lichaam worden gecoördineerd. Onze hersenen stellen ons onder meer in staat om te zien, horen, ruiken, denken, voelen, spreken en om ons te bewegen.

Om te weten wat er zich binnen en buiten ons lichaam afspeelt, maken de hersenen gebruik van een netwerk van zenuwen dat over het hele lichaam is verspreid. De hersenen, het ruggenmerg en de zenuwen vormen samen het zenuwstelsel. We verdelen het zenuwstelsel onder in het centrale zenuwstelsel (de hersenen en het ruggenmerg) en het perifere zenuwstelsel (de zenuwen). Een hersentumor ontstaat in het centrale zenuwstelsel: de hersenen of het ruggenmerg.

De hersenen bestaan uit zenuwcellen, neuronen genoemd, en ondersteunende cellen: gliacellen. De meeste hersentumoren ontstaan in de gliacellen.

De hersenen zijn bedekt met drie dunne weefsellagen: de hersenvliezen of meningen. Ook daar kan zich een tumor vormen. Deze tumor bevindt zich buiten de hersenen, maar binnen de schedel. Doordat deze tumor op de hersenen drukt, kan deze dezelfde klachten veroorzaken als een hersentumor die vanuit de gliacellen is ontstaan.

Het ruggenmerg brengt het contact tot stand tussen de hersenen en de rest van het lichaam. Ook het ruggenmerg is omgeven door vliezen. In het ruggenmerg of in de ruggenmergvliezen kan ook zeldzaam een tumor ontstaan.

Soorten hersentumoren

Er zijn wel 120 soorten tumoren van het centrale zenuwstelsel. Hier beperken we ons tot de twee meest voorkomende: gliomen en meningeomen.

Een glioom ontstaat in de gliacellen. De belangrijkste soorten zijn: astrocytomen (komen het meeste voor), oligodendrogliomen en ependymomen (zijn vrij zeldzaam).

Een meningeoom ontstaat in de hersen- of ruggenmergvliezen.

Graden

De mate van kwaadaardigheid van een hersentumor wordt aangegeven in graden.

Bij gliomen onderscheiden we vier graden. Graad I-gliomen zijn uiterst traag groeiende en goed afgelijnde gezwellen. Graad II-gliomen zijn ook nog traag groeiend maar veel minder scherp aflijnbaar. Ze evolueren soms zonder klachten over vele jaren. Een herval is echter mogelijk na behandeling, in ongeveer 50% van de gevallen als een graad III. Graad III- en IV-gliomen groeien en verspreiden zich erg snel en reageren dikwijls niet goed op behandelingen.

Bij meningeomen onderscheiden we drie graden: graad I, graad II en graad III. Graad I-meningeomen komen het meest voor. Ze groeien traag en het weefsel bevat geen kwaadaardige cellen. Graad II- en III-meningeomen bevatten wel kwaadaardige cellen en groeien snel.

De Stichting Kankerregister registreerde in 2013 in België 831 nieuwe hersentumordiagnoses bij volwassenen (15 jaar of ouder), waarvan 518 bij mannen en 313 bij vrouwen.

Ook kinderen kunnen geconfronteerd worden met een hersentumor. Hersentumoren vormen 25% van het totale aantal kankergevallen bij kinderen tussen 0 en 14 jaar. Ze zijn de tweede meest voorkomende vorm van kanker bij kinderen, na leukemie. In België wordt elk jaar bij ongeveer 50 kinderen een kwaadaardige hersentumor vastgesteld. Hersentumoren bij kinderen worden dikwijls anders behandeld dan bij volwassenen. Op deze pagina’s hebben we het verder alleen over hersentumoren bij volwassenen. Lees meer over hersentumoren bij kinderen.

Voorkomen

U kunt niet vermijden dat u mogelijk kanker krijgt, maar u kunt wel een en ander doen om het risico op de ziekte te verkleinen: gezond eten en bewegen, verstandig omgaan met de zon en niet roken. Ook andere mogelijke kankerverwekkende stoffen komen aan bod: asbest, fijn stof, hormoonverstorende stoffen ... Lees hier alles over kanker voorkomen.

Onderzoeken

De volgende klachten of symptomen kunnen wijzen op een hersentumor: herhaaldelijke hoofdpijn, misselijkheid en/of braken, verandering in spraak, verminderd zicht of gehoor, evenwichtsproblemen, gemoedsschommelingen, gedrags- en persoonlijkheidsveranderingen, concentratie- en coördinatiestoornissen, geheugenverlies, spiertrekkingen, tintelingen of gevoelsverlies in armen of benen. Sommige hersentumoren veroorzaken epileptische aanvallen.

Deze symptomen zijn echter niet specifiek voor kanker: er zijn veel andere ziekten waarbij deze symptomen ook kunnen voorkomen. Maar als ze niet na enige tijd spontaan verdwijnen, gaat u het best voor advies naar de huisarts. Hij of zij zal na een gesprek een algemeen lichamelijk onderzoek doen en u indien nodig verwijzen naar een neuroloog.

Tijdens een neurologisch onderzoek test de neuroloog het zicht, het gehoor, de spraak, het reactievermogen, de coördinatie, de spierkracht, het oppervlakkig en diepe gevoel, en de peesreflexen. Met een CT-scan of computertomografie worden aan de hand van zeer gedetailleerde röntgenfoto's de hersenen of het ruggenmerg in beeld gebracht. Met een MR–scan of MRI (magnetic resonance imaging) wordt een magnetisch veld opgewekt waarmee beelden van de hersenen of het ruggenmerg gemaakt worden. Al deze onderzoeken zijn pijnloos en houden geen gevaren in.

Als op de scan een hersentumor ontdekt wordt, kunnen nog andere onderzoeken nodig zijn:

  • Een EEG (elektro-encefalogram) dient om epilepsie (vallende ziekte) op te sporen.
  • Bij een PET-scan (positron emission tomography) wordt een kleine hoeveelheid radioactieve vloeistof ingespoten om bijvoorbeeld de groeisnelheid van de hersentumor(en) te kunnen inschatten.
  • Een angiogram brengt abnormale bloedvaten of abnormale bloedtoevoer van de tumor in beeld.

Afhankelijk van de kenmerken van de hersentumor vraagt de arts een of meerdere van deze onderzoeken om de juiste plaats, het type en uitgebreidheid van de ziekte te kunnen inschatten.

Op grond van de symptomen, klachten en de aanvullende onderzoeken kunnen de artsen tot de diagnose komen van een hersentumor. Om te weten welke de juiste behandeling hiervoor is, moeten de artsen weten om welk type hersentumor het precies gaat. Hiervoor laten ze een stukje tumorweefsel onder de microscoop onderzoeken. Dit stukje weefsel of biopsie verkrijgt men ofwel door een stereotactische biopsie of tijdens een craniotomie.

Bij een stereotactische biopsie neemt de neurochirurg met een holle naald een stukje hersenweefsel via een klein gaatje in de schedel. Hij maakt daarbij gebruik van een zogenaamd stereotactisch kader dat door middel van vier schroefjes voor enkele uren op het hoofd van de patiënt wordt gezet. Deze biopsiename gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving, zeldzaam is volledige verdoving aangewezen. Een biopsie gebeurt soms zonder kader. Dan is volledige verdoving wel nodig.

Bij een craniotomie maakt de neurochirurg een opening in de schedel. Via deze opening neemt de specialist een stukje tumorweefsel weg voor microscopisch onderzoek. Meestal verwijdert de neurochirurg meteen zo veel mogelijk tumorweefsel. De ingreep is dan niet alleen bedoeld om weefselmateriaal te bekomen voor microscopisch onderzoek, maar is al meteen een deel van de behandeling (zie chirurgie). Een craniotomie vindt meestal plaats onder volledige verdoving maar kan ook soms ‘wakker’ gebeuren waardoor de neurochirurg tijdens de ingreep in samenwerking met de wakkere patiënt kan beoordelen wat wel of niet veilig kan verwijderd worden.

Behandelingen

De behandeling van een hersentumor wordt besproken en gepland in een overleg waarbij specialisten van verschillende disciplines en idealiter ook de huisarts betrokken zijn. Dit team van artsen, elk vanuit zijn of haar eigen expertisedomein, houdt voor de keuze van de behandeling vooral rekening met het type aangetast weefsel, de graad, de grootte en de plaats van de hersentumor en de algemene conditie van de patiënt. De behandelend arts bespreekt het behandelingsvoorstel vervolgens met de patiënt. In overleg met de patiënt legt de behandelend arts de uiteindelijke behandeling vast. Een hersentumor kan dikwijls geopereerd, bestraald en/of behandeld worden met chemotherapie.

Bij gliomen van graad I is de standaardbehandeling, indien de algemene toestand van de patiënt het toelaat, een operatie (chirurgie) zonder nabehandeling wanneer de tumor volledig kon worden verwijderd.

Bij gliomen van graad II neemt men soms een veeleer afwachtende houding (zonder nabehandeling) aan. Dit is vaker zo bij jongere patiënten en als er na de ingreep geen ziektesymptomen meer zijn. Soms wordt wel geopteerd voor een nabehandeling met radiotherapie of een combinatie van radiotherapie en chemotherapie.

Bij graad III-gliomen wordt de operatie altijd gevolgd door radiotherapie, in sommige gevallen samen met chemotherapie.

Bij graad IV-gliomen wordt een biopsie of operatie gevolgd door radiotherapie en chemotherapie.

De meeste patiënten met een meningeoom dat klachten veroorzaakt en snel groeit, worden geopereerd en eventueel bestraald. Meningeomen van graad I geven doorgaans weinig klachten en hoeven dan ook niet meteen behandeld te worden. Ze groeien langzaam. Wanneer een graad I-meningeoom op de hersenen drukt, kan het dezelfde klachten veroorzaken als een meningeoom van een hogere graad en is een behandeling wel noodzakelijk.

Soms zijn er verschillende behandelopties of combinaties van behandelingen mogelijk. Aarzel niet uw artsenteam vragen te stellen over de mogelijkheden en over de bijwerkingen van de verschillende behandelingen. Bij twijfel kan ook een tweede mening van een andere specialist verhelderend en nuttig zijn.

Forum

Problemen bij het vinden van residentiële revalidatie na een kankerbehandeling

Beste,

Aan de Kankerlijn krijgen wij soms de melding dat mensen, wanneer zij na een kankerbehandeling nood hebben om te gaan revalideren in een residentiële setting, hier geen toegang toe krijgen. Hebt u zelf ook zo’n ervaring? En wilt u deze met ons delen? Bedankt om te willen reageren op dit bericht.

Indien u uw ervaring liever anoniem met ons deelt, kan u dat door het webformulier in te vullen op www.kankerlijn.be, door een e-mail te sturen naar kankerlijn@komoptegenkanker.be of door te bellen naar het gratis nummer 0800/35.445. Vermeld bij een e-mail graag de titel van dit topic.

Alvast bedankt.

Op zoek naar raad en tips

Hallo iedereen,

Op 26 mei kregen we te horen dat bij mijn mama een tumor in de rechter hersenhelft gevonden is.
Op 12 juni is ze geopereerd en hebben ze de tumor volledig kunnen wegnemen.
Gisteren kregen we de bevestiging dat het gaat om een glioblastoom type 4.

Weet iemand van jullie misschien of het nut heeft om ergens om een tweede opinie/visie te gaan vragen? Op dit moment is ze in behandeling in Hasselt.
Heeft iemand van jullie misschien aanraders voor bepaalde artsen of ziekenhuizen?
Heeft iemand van jullie misschien andere tips of aandachtspunten?