Baarmoederhalskanker opsporen: het uitstrijkje

De Vlaamse overheid raadt vrouwen van 25 tot en met 64 jaar aan om de drie jaar een uitstrijkje te laten nemen in het kader van het Vlaams bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarbij volgt ze de aanbeveling van de Wereldgezondheidsorganisatie en de Europese Unie. Hoe kunt u deelnemen aan dit onderzoek? En wat als u nog geen 25 jaar bent of ouder dan 64? Welke klachten kunnen wijzen op baarmoederhalskanker? U vindt hier alles om voor uzelf de voor- en nadelen te kunnen afwegen van deelname aan het bevolkingsonderzoek. Maak een geïnformeerde keuze.

Baarmoederhalskanker ontwikkelt zich heel langzaam. Met het uitstrijkje kunnen voorstadia en ook beginnende baarmoederhalskankers worden opgespoord, nog voor u er zelf iets van merkt. Door deze voorstadia (indien nodig) te behandelen kan baarmoederhalskanker alsnog worden voorkomen. Door baarmoederhalskanker in een vroeg stadium te behandelen, is de kans op een succesvolle behandeling groter.

Bent u tussen 25 en 64 jaar?

In het kader van het Vlaams bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker kunnen vrouwen van 25 tot en met 64 jaar één keer om de drie jaar een uitstrijkje laten nemen. Voor de meeste vrouwen is het onderzoek van het uitstrijkje volledig gratis.

Bij de gynaecologe

Baarmoederhalskanker komt voor bij vrouwen van alle leeftijden, maar het meest bij vrouwen van 25 tot en met 64 jaar. Daarom raadt de Vlaamse overheid vrouwen tussen 25 en 64 jaar aan om de drie jaar een uitstrijkje te laten nemen. Baarmoederhalskanker ontwikkelt zich heel langzaam. Met het uitstrijkje kunnen voorstadia en ook beginnende baarmoederhalskanker worden opgespoord, nog voor u er zelf iets van merkt. Door deze voorstadia (indien nodig) te behandelen kan baarmoederhalskanker alsnog worden voorkomen. Door baarmoederhalskanker in een vroeg stadium te behandelen, is de kans op een succesvolle behandeling groter.

Als u nog niet deelnam of als het langer dan drie jaar geleden is dat u een uitstrijkje liet nemen, ontvangt u een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker van het Centrum voor Kankeropsporing. U maakt zelf een afspraak met uw huisarts of gynaecoloog op een dag dat u niet ongesteld bent. Als u al een uitstrijkje liet nemen, ontvangt u 3 tot 4 jaar hierna een uitnodiging als u ondertussen nog niet opnieuw deelnam.

Ook vrouwen die gevaccineerd werden tegen het humaan papillomavirus worden uitgenodigd om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek. Het vaccin vermindert het risico op baarmoederhalskanker maar beschermt niet tegen alle types van het virus. Wie ingeënt is, kan dus nog altijd baarmoederhalskanker krijgen. Daarom blijft het wenselijk om een uitstrijkje te laten nemen.

U beslist zelf of u meedoet aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Hebt u nog twijfels of vragen, praat er dan over met uw arts.

Let op: de uitslag van het uitstrijkje is een momentopname. Een goede uitslag is geen garantie dat alles in orde blijft totdat u opnieuw een uitstrijkje laat maken. Ga daarom zeker naar uw huisarts of gynaecoloog als u tussendoor last zou krijgen van klachten die eventueel kunnen wijzen op baarmoederhalskanker.

Het uitstrijkje: voor- en nadelen

Materiaal voor uitstrijkje

Het uitstrijkje heeft, zoals elk medisch onderzoek, voor- en nadelen. Experts gaan ervan uit dat bij een uitstrijkje voor vrouwen van 25 tot en met 64 jaar de voordelen zwaarder doorwegen dan de nadelen.

Voordelen

  • Het uitstrijkje is een eenvoudig en pijnloos onderzoek.
  • Het bevolkingsonderzoek spoort vooral voorstadia van kanker op. Een eenvoudige behandeling van een voorstadium kan voorkomen dat baarmoederhalskanker ontstaat.
  • Door vroegtijdige opsporing van baarmoederhalskanker kan 90% van de overlijdens door baarmoederhalskanker voorkomen worden. Dat komt in Vlaanderen neer op ruim 100 overlijdens aan baarmoederhalskanker per jaar die kunnen vermeden worden.

Nadelen

  • Sommige vrouwen vinden het onderzoek vervelend, maar meestal doet het geen pijn.
  • Zoals bij elk screeningsonderzoek geeft het resultaat nooit 100% zekerheid dat u geen baarmoederhalskanker heeft.
  • Het maken van het uitstrijkje en het wachten op het resultaat kan spannend zijn en u angstig en ongerust maken.
  • Wordt een afwijking gevonden in het uitstrijkje, dan is het nog altijd niet zeker of u baarmoederhalskanker of een voorstadium hebt. U zult bijkomend onderzoek moeten ondergaan, dat u angstig en ongerust kan maken.
  • Soms zou een voorstadium zonder behandeling vanzelf over zijn gegaan. Omdat artsen dit niet altijd kunnen voorspellen, wordt het voorstadium voor alle zekerheid toch behandeld. In dat geval was de behandeling dus eigenlijk niet nodig en bent u ongerust geweest voor niets.

Wat kost een uitstrijkje in het kader van het bevolkingsonderzoek?

Voor de meeste vrouwen is het uitstrijkje in het kader van het bevolkingsonderzoek volledig gratis. U kunt toch een factuur krijgen wanneer:

  • er afwijkende cellen worden gevonden en er een HPV-bepaling (Humaan papillomavirus) nodig is,
  • het uitstrijkje door een tweede patholoog moet beoordeeld worden,
  • de patholoog die uw uitstrijkje beoordeelt niet (volledig) geconventioneerd  is en dus een supplement mag vragen.

Voor de consultatie bij de huisarts of gynaecoloog krijgt u een deel terugbetaald van het ziekenfonds. U dient enkel uw persoonlijke bijdrage (het remgeld) zelf te betalen. Ontvangt u een rekening van het lab en weet u niet goed waarom? Neem dan contact op met uw ziekenfonds.

Bent u jonger dan 25 jaar?

Onder de leeftijd van 25 jaar komt baarmoederhalskanker maar zeldzaam voor. Een uitstrijkje laten nemen is daarom niet zinvol. Hebt u vaginale klachten zoals ongewoon bloedverlies, bruinverlies en pijn in de onderbuik, dan moet u die wel laten nakijken door een arts.

Baarmoederhalskanker wordt bijna altijd veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV). Daarvoor bestaat een vaccin. De Vlaamse overheid biedt het vaccin tegen HPV gratis aan aan alle meisjes in het eerste jaar secundair onderwijs in Vlaanderen. Voor meisjes die niet in aanmerking komen voor de gratis vaccinatie, is er een gedeeltelijke terugbetaling via het ziekenfonds, en dit voor de leeftijd van 12 tot en met 18 jaar.

Bent u ouder dan 64 jaar?

Indien u vroeger regelmatig een uitstrijkje liet nemen en indien uw laatste twee uitstrijkjes als normaal werden beoordeeld, is een uitstrijkje niet meer nodig vanaf 65 jaar. Liet u tot nog toe niet regelmatig een uitstrijkje nemen, dan is het aangewezen om nog om de drie jaar een uitstrijkje te laten nemen, tot op het moment dat u twee normale uitstrijkjes hebt gehad.  Voor de meeste vrouwen is het onderzoek van het uitstrijkje volledig gratis.

Welke klachten kunnen wijzen op baarmoederhalskanker?

In het begin merkt u eigenlijk helemaal niets. Veranderingen in de cellen van de baarmoederhals leiden in eerste instantie niet tot welbepaalde symptomen, zoals pijn of iets anders. Meestal is het eerste dat een vrouw opmerkt een ongewone, bloederige afscheiding.

Ga zeker naar uw huisarts of gynaecoloog als u last zou krijgen van:

  • hinderlijke afscheiding uit de vagina,
  • bloedverlies tijdens of vlak na de geslachtsgemeenschap,
  • bloedverlies buiten de menstruatie,
  • bloedverlies als u een jaar of langer niet meer ongesteld bent geweest. Vrouwen denken dan soms wel eens dat ze opnieuw ongesteld worden. Maar als een vrouw al geruime tijd niet meer ongesteld is geworden, dan is zo’n bloeding geen gewone menstruatie.

Soms is het bloedverlies niet meer dan een paar bruine veegjes in het ondergoed.

Let wel: deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Ze hoeven dus niet het gevolg te zijn van afwijkingen aan de baarmoederhals. Ze kunnen evengoed onschuldig zijn.